Idlip

by Patrick Jayson L. Ralla
Poetry

Bumangon ako
kaninang umaga
sa nitsong
taguan ng mga labi
ng aking mga nakaraang buhay.
Nabuhay akong
may panibagong sigla
upang subukang
baguhin
ang aking landas —
mga naging landas.
Ngunit ngayong gabi,
tulad ng iba pang nagdaang gabi,
muli akong mamamatay
habang nakahiga
sa aking kabaong.
At bukas,
muli akong babangon
upang subukang baliin
ang hindi maiiwasang
kapalaran ng aking buhay:
mamamatay
paglalim ng dilim
at muling isisilang
pagdating ng bukangliwayway.

Advertisements

Karinderya

By Kiel Mark Guerrero
Poetry

(Itinanghal ang spoken word poem na ito sa Hugot sa Kalye noong ika-10 ng Setyembre 2017 sa Koronadal City, South Cotabato.)

Nakahilera
ang mga putahe ng inay
para sa pananghalian
sa harapan ng aming munting tindahan.
Si inay, binubugaw
ang mga langaw
na dumadapo sa mga ulam.
Si inay, binubugaw
ang mga batang hamog
na paulit-ulit nanghihingi ng dalawang
limang piso kapalit ng dalawang
sampagitang pansabit sa mga santong
nakahilera
sa loob ng bahay.
Si inay, bago pa man maubos
ang paninda, kinain na
ng konsiyensiya; para sa dalawang
sampagita, “Eto, dalawang limang piso.”
Araw-araw silang dumadalaw, silang mga anak
ng lansangan. Si inay, araw-araw
nakokonsiyensiyang sarhan sila ng pintuan.

Isang araw, dumating ka,
isang mamàng nakaputing barong
na walang bahid ng mantsa. Mukha
pang gawa ito ng mga katutubo sa kabilang bayan—
silang lumilikha ng magagarang
bagay pero kailangan pang magbenta
ng sampagita sa halagang dalawang
limang piso. Suot mo ang kanilang likha,
wala namang piyesta. Mukha
kang respetado. Hanggang nagturô ka
ng gustong ulam.
Tinolang manok.
Naghugas ka ng kamay pagkatapos,
saka hinandaan ng leeg
gaya ni Padre Damaso.
(Ikaw, ilang leeg na ang kinitil? Ilang buhay
ang tinapos ng sariling mga kamay?)

Hindi ka pa kontento.
Nagturô ka ulit.
“Manang,” sabi mo sa inay ko, “isang
sinigang na baboy pa nga po.” Tama na
sa asim, kailangan mo ngayon ng tamis.
(Hindi masukat sa isang sinigang na baboy
ang lahat ng pambababoy
na nagawa gamit ang iyong mga hintuturo.
Mas mainit pa sa apoy
ng impiyerno ang digmaan
kontra droga na iyong sinasabi. Pambababoy
ang lahat ng nanggagaling sa iyong bibig.)

Itinuro mo kasunod ang dinuguan.
(Ano’ng nangyari sa Perlas ng Silangan
na dapat sana ay kalinisan? Minantsahan
ng kasamaan. Dinumihan
ng mga kasalanan. Nagdanak
sa bawat sulok ang dugo.
Itinapon ang mga katawang
walang buhay sa lahat ng dako.
Walang pakialam sa mga nagmamahal.
Walang pakialam sa bawat buhay.
Patay kung patay.)

Nagturô ka ulit, ngunit hindi na
ng putahe ng inay,
kundi ang haligi ng aming bahay—
si itay.
Nakunan daw siya ng bato.
Bato? Ang dami namang bato
sa harap ng aming tindahan. O kunin ninyo
ang mga bato ni inay sa loob
ng kaniyang katawan.
Huwag si itay.
Huwag.

Pinagmasdan kita mula pagtuturô
hanggang paghuhugas ng mga kamay.
Tama na ang pagpili. Naubos na
ang laman
ng aming karinderya. Inubos mo na.
Doon ka magturô sa mamahaling kainan.
Sa may mabibigat na kubyertos
Doon nababagay ang iyong kasuotan.
Doon ka magturo sa mayayaman.
Huwag si itay. Huwag
dito.

Pakakatandaan mo,
sa bawat pagturò
ng iyong hintuturo,
mas maraming daliri
ang bumabalik sa ’yo.

5-5-5

by Alvin Pomperada (Poetry)

Para sa mga manggagawa

Unang Isyu

Sa pagtatanim mo ng palay, sapat ang iyong buong lakas

Ngunit salat ang bulsa sa pambili ng kakaining bigas.

Kaban na ang nahukay mong bárang ginto

Ngunit ang balik lamang sa iyo’y baryang tanso.

 

Pangalawang Isyu

Ang lakas paggawa, katumbas sa kanila’y balewala

Bayarang manggagawa, wala nang marami pang salita.

Kung ayaw mo ng kanilang termino at kondisyon,

Madali ka lang palitan sa organisasyon.

 

Pangatlong Isyu

Mga bubuyog kayo sa isang malaking bahay-pukyutan.

Marami man ang inyong mga bulungan,

Hindi ito makabubuo ng sigawan

Sapagkat limang buwan lang ang taning sa pinapasukan.

 

Pang-apat na Isyu

5-5-5 (five, five, five) may kum-ple-tuna.

Ang tanong kumpleto nga ba ang natatanggap nila?

Kumpleto nga ba ang suweldo ng magti-tinapa?

Ang years of employment ng iba, magto-two na

Ngunit starting salary pa rin ang natatangap nila

Malaki na ang kaltas sa mga pamasahe;

Hindi na nga regular, delayed pa ang pasuweldo.

Ano ‘yan, buwanang daloy ?

Dahil sa liit ng suweldo, sardinas lang ang kayang bilhin.

Sa kakakain ng tinapa, kayo’y nagmumukhang sardinas na rin.

Hindi lang dahil sa pugot-ulo kayong nagtatrabaho

Kundi mabilis lang din kayong idispatsa sa karga ng barko.

 

Panlimang Isyu

Isa, dalawa, tatlo, apat, lima.

Limang daliri ang kailangan upang mabuo ang isang kamao,

At isang kamao ang kailangang itaas upang malaman ng mundo

Na ika’y kaisa sa kilusang Mayo Uno –

Karapatan ng isang manggagawang Pilipino,

Karapatan ng isang taong hangad ang pagbabago!

Bonifacio Arsonisto

By Gerald Galindez (Poetry)

Pagmamahal?
Hindi ko ‘yan naramdaman.
Tayo’y mga bulaang propeta,
nagsisinungaling tayo.
Kasinungalingan ang ating eksistensiya.

Pagmamahal?
Mahal mo lang ang sarili mo,
Sakim, suwapang, ganid.
Layon mo lang na magpasikat at umani ng papuri.
Magtatago ka sa likod ng iyong mga taludtod,
gagapang sa ilalim ng iyong mga tugma,
at tatawagin mo na ang sarili mo
na isang makata?

Ngunit pagmamahal?
Hindi ko ramdam.
Umaalingasaw ang pagkukunwari,
dahil tayong lahat, at uulitin ko,
ay isang malaking kasinungalingan.

Oras na,
Matagal ka nang tulog;
isang daang libong taon na at –
Mainit ang hangin ng nakaraan.
Ating itama ang mga mali ng kasaysayan.
Pagod na pagod na ako at ang ating bayan.
Ating ituwid ang baluktot na nakaraan
ng apat na daang taon –
At hanggang sa ngayon,
tayo’y nakakulong sa mga rehas ng mga ganid:
Ang mga munting uod na sa ating utak ay namamalagi
ay nagkakaroon ng piging,
at kung hindi natin aalisin,
habambuhay tayo’y kakainin.

Pinagbuhat tayo ng mga bato at mga rebulto
para sa mga kapilyang kulay dugo.
Basag na basag na ang antigong pinggan;
bulok na ang mga gintong aral.

Matagal na tayong lumulutang, nahuhulog.
Tinulak mula sa talampas ng Kanluran;
doon tayo ‘y tutuhugin.
Bulok na ang ating kultura at sining.
Bulok na bulok na ang panitikan.
Bulok na ang utak ng mga bayaning umiyak.
Wala nang orihinal, wala nang saysay.
Walang laman ang mga tula’t sanaysay
at kung meron man,
sila’y nasa tuktok ng bundok na hindi natin naaabot;
sila’y nababalutan ng mga mapagmataas na hamog.
Sisigaw na ang mga likha nila ay diyos
na nanggaling naman sa mga Kanluraning payaso.
Hindi natin ginusto na tayo’y isilang at binyagan ng mga prayle.
Hindi natin ginustong mag-aaral
at kumain ng mga gintong aral ng mga Heswita.

Ang ating tahanan ay simbolo ng kahinaan.

Kaya apoy, apoy,
apoy na lang ang ating kaibigan.
Mga kaibigan,
Sa apoy natin idulog ang ating mga problema.
Mabilis ito at banayad
ang pagbabago
at ang ating pag-uwi sa mga nakalimutang tribu.

Kaya, tara na! Maghanda!
Sindihan ang mga sulo, patayin ang baboy-ramo,
lagyan ng dugo ang pisngi, maghubad
at punuin ang mga lansangan,
sunugin ang mga tahanan,
ang mga simbahan,
ang mga bahay ng demonyo,
sunugin ang mga prayle,
sunugin ang palengke,
sunugin ang buong bayan.
Pagkatapos, ating isunod
ang lahat ng mga paaralang nagtuturo ng mga baluktot na kasaysayan,
ang pamahalaan, isang estruktura para sa mga ganid sa kapangyarihan.
Sunugin ang mga libro,
sunugin ang mga pinatabang hayop,
sunugin ang mga bakal, sunugin ang bayan,
sunugin ang bayan,
sunugin ang bayan,
Sunugin ang mga sasakyang lumalason sa ating kalikasan,
sunugin!
sunugin!
Lalong-lalo na
ang mga taksil na nangibang bayan.
Sunugin ang mga pabrika, sunugin ang mga tindahan,
gusali at palengke ng imperyalismo.
Sunugin! Saksakin ang matabang puso ng komersiyalismo.

Wala tayong ititira, walang makakaligtas, walang tutubong damo sa bayan na isinilang sa isang kasinungalingan.

At pag ubos na at abo na lang,
At pag ubos na at abo na lang ang nasa paligid,

sunugin natin ang ating mga sarili.
Salubungin ang mga dilang nagliliyab,
tumingala sa langit,
salubungin ang mga dilang naglalagablab.
Sunugin natin ang laman ng ating katawan,
tumingala sa langit.

Magalak,
namnamin ang apoy,
lasapin ang sakit.
Sumigaw,
humiyaw sa sarap,
sa sarap ng tagumpay,
ng tagumpay ng paglaya.

Sa pagliyab ng ating mga katawan,
malulusaw ang bahid ng kasinungalingan at kahihiyan,
ang mga bahid ng pagpapanggap!
Ang rehas ay mawawasak, magiging abo.
Tayo’y iduduyan ng hangin,
at lilipad tayo sa langit na bughaw.

Dito ko lang mararamdaman
ang sinasabi mong pagmamahal.

Ang Putang Inang Bayan

By Doren John Bernasol (Poetry)

Isa akong puta.
Mandidiri ka
na noong pagkabata
ay makailang beses akong ginahasa,
na tinuruan ako ng santo’t rosaryo,
pinakilala sa isang diyos, pinagmano,
na sa bawat dasal pala ay may suweldo,

na akala ko minahal na ako
kasi nga binihisan, nilinis, pinangalanan,
tinuruan,
pero bakit nilamutak pati laman?
‘Yung sisipsipin ka nang sagaran.

Mandidiri ka. Tawanan mo ako.
Itong braso, labi, ari, at laylay kong suso.
Lahat ito ay sinisid at inangkin
nang inulit-ulit iyon sa akin.

Magpumiglas man,
wala akong laban.
Mangmang ako sa puri at kinang.

Ako ang putang ipinagtanggol ni Rizal,
ikinamatay ni Bonifacio’t del Pilar,
nagsanhi ng maraming putukan
na nag-uwi noon ng mga bangkay at sugatan.
Ako ang putang tinubuan ninyo ng muwang,
pinagtamnan ng pangarap at maraming kahilingan.

Sige! Pandirihan niyo ako
kaya kahit ako rin mismo,
hindi ko kayang mabura ang mga nagwawalang halik,
mga yapos na kanilang ginigiit,
ang pagpasok nila sa akin nang paulit-ulit,
nandidiri ako sa mga nanuyong laway sa aking leeg,
ang naaagnas kong sikmura, ang pagod ko nang bibig.
At lalo ang pandidiri ng aking mga anak
nang malamang ako’y puta, ginahasa,
at pinulutan lang ng iba.

Oo puta ako, sa Kastila, Kano, Hapon, at muli sa Kano,
na ang minamatamis kong kalayaan ay pambobola lang ng mga dayuhan.

Paano, mga anak kong
nakipaglaban para sa akin?
Paano silang naging kalasag sa maraming digmaan,
na humarang para hindi lang malapastangan?
Kahit sa mga anak ko lang,
kahit sila lang pakiusap.
KALAYAAN!

Hindi Kayo Mga Pangalan Lamang

By Maureen Gaddi dela Cruz (Poetry)

Hindi kayo mga pangalan lamang
o mga numerong itinatala sa pisara
naming mga naghihintay, nangangamba
sa bawat pag-alingawngaw ng putok
at pagtama ng bala, sa bawat pagtangis
ng naghihinagpis na anak o asawa.

Kayo ay mga ngiti na hindi na muling masisilayan,
mga yakap na hindi madama ng kaibiga’t kaanak,
mga tinig ng pakikibaka’t tagumpay na nilunod
ng nakagigimbal na katahimikan.
Kayo ay buhay na ibinuwis sa kamay ng mga sakim
at mapaniil, dugong idinilig sa lupaing uhaw sa katarungan.

Kayo ang pag-asang binawi ngunit muling paaalabin
naming nakikiisa’t nakikiramay,
ang gunitang hindi mabubura sa isipan naming
hindi lamang mangungulila at mag-aabang sa balita,
hindi lamang magbibilang ng mga bakas at bangkay
kundi kikilos, magpapatuloy:
kayong mga hindi nagpadaig,
hindi bumitiw sa laban
ang siyang kaluluwa at himig
ng ipinagtatanggol na kalayaan.

You Are Not Mere Names

You are not mere names
nor numbers, tally marks on a board
as we wait in fear for each round of shots,
as we guess the trajectory of the next bullet
and listen to each fresh wail of grief.

You are the smiles that will no longer greet us,
the long-missed embraces, the courageous,
triumphant voices lulled to grim silence.
You are the lives cut short by the oppressor’s greed,
the blood sprinkled on this land that thirsts for justice.

You are the hope once wrested from us
that we seek to rekindle—we who mourn and remember
shall unite in your struggle.
You are the memory that can never be erased.
We shall not sit still awaiting the news,
we shall not keep counting the traces and the corpses:
we shall continue your fight.
For you who refused to yield, who never cowered in fear,
are the soul, the rhythm,
of our hard-won freedom.

Si Nene at Ako sa Pagitan ng Gabi at Liwanag

By Estrella Taño Golingay

(Ang tulang ito ay nanalo ng unang gantimpala noong 1994 sa patimpalak ng Home Life magazine.)

Hatinggabi na, Nene
Hindi ka pa natutulog
Baka ka mabingi
Sa bulungan ng gabi
At ng mga lamok
Tingnan mo’t manhid na
Itong aking mundo
Pagod na rin ang utak ko
Sa kahahawak sa guniguni mo
At kasasagot sa mga tanong mo
Makulit kang talaga
Tama na sabi ’yang mga haplos mo
Sa kaluluwa ko
At baka makalimutan na
Hugis ng aking mundo
Hindi mo ba nakikita?
Ayan at nakakulong na
Sa mga saknong na itinanim ko
Matitinis na hagikhik mo
At mabibilog mong mata
Pumikit ka na
At baka magising sila
Hayaan mo’t bukas ay dadalawin ka
At hahatdan ng mga bulaklak
Kaya, matulog ka na, anak
At sa lamig ng tulugan mo’y dalhin
Ang init ng hatinggabi ko
Sa pisngi ko’y nag-uunahan

Hatinggabi na nga pala
Sana, sana’y antukin na ako