March 2019 (Issue 31)

Introduction by Jude Ortega

FICTION
Diin na si Simo? by Allan Ace Dignadice
Muwang by Doren John Bernasol

POETRY
Patawad, Ama by Norsalim S. Haron
Ode to the World’s Oldest Lullaby by Marc Jeff Lañada
Cautionary Tale by Jermaine Dela Cruz

NONFICTION
To Pull A Hook by Kurt Joshua O. Comendador

Editors and Contributors

 

Advertisements

Panimula sa Marso 2019 Isyu

 

Sa politika at komersiyo, hindi na bago ang konsepto ng “sister cities” o “twin towns.” Nitong mga nagdaang araw, napapaisip ako kung may kagaya nito sa panitikan. Para kasing ito ang tinatahak na daan ng General Santos City at ng San Jose City sa Nueva Ecija.

Kagagaling ko lang sa ikatlong Nueva Ecija Personal Essay Writing Workshop, na binuo ng tubo roon at premyadong manunulat na si Wilfredo Pascual. Kasama ko ang katulad kong panelist na si Jade Mark Capiñanes at isa sa mga fellow na si Kurt Joshua Comendador, na parehong mula sa General Santos.

Nagsimula ang ugnayan ng dalawang lungsod noong Pebrero 2017, nang bumisita si Sir Willi sa General Santos sa imbitasyon ng doktor sa kanser at premyadong mananaysay na si Noel Pingoy. Nagbigay ng panayam sa isang mall si Sir Willi, at nagpasa ng isang resolusyon ang Sangguniang Panlungsod na nagdedeklara sa kaniya bilang adopted son ng lugar.

Noong nakaraang taon, binuo ng Cotabato Literary Journal—kasama si Blaise Francisco, isang manunulat na tubong General Santos at nakabase ngayon sa Europa—ang Lagulad Prize, isang patimpalak ng mga personal na sanaysay para sa rehiyon ng SOCCSKSARGEN. Kinuha namin bilang hurado si Sir Willi, at nagpasya siyang igawad ang premyo sa akda ng labinsiyam na taong gulang na si Kurt. Nagpasya rin siyang gawaran si Kurt ng fellowship sa workshop na inoorganisa niya sa kaniyang kinalakhang bayan. Inimbitahan niya rin kami ni Jade na pumunta upang magbigay ng mga komento sa mga natanggap na gawa.

Kagaya ng mga lungsod na itinambal ng mga opisyal ng gobyerno, halos walang kaugnayan o pagkakatulad ang General Santos at San Jose. Iba ang wikang ginagamit ng mga tao roon. Iba rin ang itsura ng mga jeep. Kita sa kultura ng lugar na umunlad ito dahil sa lapit nito sa Maynila, na kabaligtaran ng General Santos at iba pang lungsod sa Mindanao—umunlad kahit malayo sa Maynila.

Maging sa panitikan, mas hayag ang pagkakaiba kaysa pagkakatulad ng San Jose at General Santos. May kaniya-kaniyang uniberso ang mga kuwento sa Central Luzon at ang mga kuwento sa SOCCSKSARGEN. Kung meron mang nag-uugnay sa dalawang lungsod, umuusbong pa lamang, at ito ay ang adhikain ng mga manunulat na yumabong ang personal na sanaysay sa panitikan ng Pilipinas.

* * *

Kadalasang inilalabas namin ang isyu ng Cotabato Literary Journal sa unang araw ng buwan. Para ngayong Marso 2019, nagpasya kaming hintaying matapos ang Nueva Ecija workshop, na ginanap mula Pebrero 28 hanggang Marso 2. Hinintay naming marebisa ni Kurt ang kaniyang sanaysay dahil nais naming maitampok ang workshop habang sariwa pa ang mga balita tungkol dito. Kasama ang sanaysay ni Kurt, ang dalawang maikling kuwento at tatlong tula sa isyung ito ay nagpapakita na mulat ang mga batang manunulat ng SOCCSKSARGEN. Kilala nila ang mga sarili, alam nila ang mga nangyayari sa paligid, at handa silang mag-eksperimento upang mahasa pa ang kakayahan sa pagsusulat.

Pawang tungkol sa mga bata ang mga kuwentong “Diin na si Simó?” ni Allan Ace Dignadice at “Muwang” ni Doren John Bernasol. Sa panahong nauudyok ang ating mga mambabatas na ibaba ang edad ng criminal liability, isang paalala ang mga kuwento kung paano maging bata. Mga tao rin ang mga bata. Mga tao silang may sariling pananaw sa mundo at may sariling kagustuhan, ngunit dahil wala silang kapangyarihan sa ating lipunan, madalas silang nakakaligtaan at madaling mapagsamantalahan.

Relasyon din ng nasa ilalim ng kapangyarihan at ng may hawak ng kapangyarihan ang nilalaman ng tulang “Patawad, Ama” ni Norsalim S. Haron. Ramdam sa tula ang hirap ng kalagayan ng nagsasalita. Hanggang saan nga ba natin susundin ang ating mga magulang, at kailan natin igigiit ang sariling pagkakakilanlan?

Mula naman sa zine na Bioluminescence ang mga tulang “Ode to the World’s Oldest Lullaby” ni Marc Jeff Lañada at “Cautionary Tale” ni Jermaine Dela Cruz. Mga gawang tungkol sa dagat ang nilalaman ng zine, at binuo ito ng mga batang manunulat sa General Santos para sa SOX Zine Fest, na ginanap noong Nobyembre 2018. Parehong kongkreto ang anyo at unibersal ang tema ng dalawang tula.

May kinalaman din sa tubig ang “To Pull a Hook.” Sa sanaysay, binalikan ni Kurt ang mga karanasan niya sa pamimingwit nang minsang mamalagi siya sa isang lugar na malapit sa ilog. Makikita sa talas ng detalye at maayos na istruktura ng akda ang epekto ng mga palihang pinagdaanan nito.

Upang malinang ang panitikan ng ating rehiyon, nakaugat dapat ang ating mga akda sa ating sariling kasaysayan, pamumuhay, at maging heograpiya, ngunit mahalaga ring nakikipagpalitan tayo ng kaalaman sa ibang lugar at manunulat. Patuloy na makikipag-ugnayan ang Cotabato Literary Journal sa Nueva Ecija Personal Essay Writing Workshop. Hangad naming tumibay pa ang nasimulang samahan ng General Santos at San Jose.

Jude Ortega
Isulan, Sultan Kudarat

Diin na si Simó?

Ni Allan Ace Dignadice
Sugilanon

 

Mahilig si Simó maghampang sang loko-loko kabayo. Kahampang niya pirme ang iya duwa ka magulang nga lalaki, kag sa adlaw-adlaw nila nga pagpanaguay, pirme gid mapirde ang agot nga si Simó.

Isa ka udtong adlaw, samtang gapangita sang palanaguan si Simó sa ila balay, nakasulod siya sa isa ka kwarto nga amo pa lang niya nakita. Kay sin-o ni man? pamangkot niya sa iya huna-huna.

“Pernando nga tulisan, panago kamo tanan!” singgit sang isa niya ka magulang.

Nagdali-dali sa pagpanago si Simó sa isa ka dako nga aparador. Ginhawa niya ka hinay-hinay plastar ang iya lawas upod sang mga bayo kag sapatos. Mabatian niya ang pagkudog sang iya dughan kaupod sang iya madalom nga pagginhawa. Ginakulbaan siya nga basi ma-bong siya sang iya magulang.

Nag-agi ang pila ka minuto. Wala.

Daw madaog na gid ko sini! Namalakpak sa iya hunahuna si Simó.

Sang pipila pa gid ka minuto ang nag-agi, may nabatian na si Simó nga mga tingog. “Hoy, Simó! Diin ka timo?” singgit sang isa niya ka magulang.

Gusto lang ko sina nila ma-bong, gin-isip ni Simó. Indi takon maggwa.

“Simo? Ginapangita ka ni Manong mo,” pagpanawag sang iya iloy.

Abaw, gamiton pa nila si Mamang para mainto ko! Wala gihapon naggwa si Simó sa iya nga ginapanaguan.

“Simó! Bakulon ka gid ni Papang kay wala ka nanyapon!” pagpanghadlok sang isa pa niya ka magulang.

Gabangisi sa sulod sang aparador si Simó samtang gapinanawag ang iya pamilya sa iya. Ginaisip na lang ni Simó nga nainggit lang ang iya mga utod kay amo pa lang siya nadaog sa loko-loko kabayo. Ti man, nakabalos gid ko!

“Simó? Simó!”

“Diin ka na timo?”

“Simó, gwa na da. Pamahaw na!”

Daw wala lang sa bungog ni Simó ang pagpanawag sa iya.

“Simó!”

“Simó? Simó.”

Wala sa gihapon naggwa sa aparador ang agot. Sa iya huna-huna, Ahhh! Kun maggwa ko, hambalon lang na nila nga naka-seb si Manong. Indi takon!

Nag-agi pa ang pila ka minuto.

Kag inoras. Kag mga adlaw.

Semana. Bulan kag mga tinuig. Asta nga daw nalimtan na lang sang panimalay nga ginapangita pa nila si Simó. Nadula na ang mga pagpanawag, pagpaniyagit, kag pagpakitluoy. Nagtinong ang bug-os nga balay, kag wala na sang may naghampang pa liwat sang loko-loko kabayo kay asta sa sini nga mga tion, sila nagapalamangkutanon: Diin na si Simó?

Muwang

Ni Doren John Bernasol
Dagli

 

“’Nak, ibibigay ni sir lahat ng gusto mo,” panghihikayat ng ina. “’Yong bike, maraming chocolates, at iba pang mga laruan. May ipagyayabang ka na ulit sa mga kaklase mo. Di ba gusto mo ’yon, ’nak? Gusto mo ’yon?”

Diniinan ng ina ang hawak sa balikat ng bata. Tumango ang bata.

“Basta huwag kang iyak ha?” dagdag ng ina. “Sumunod ka lang sa gusto niya. Tulad lang ng ginawa mo dati kay sir.”

“Siya pa rin ho ba, Nay?” tanong ng bata.

“Di na, ’nak. Mas mabait ito siya. Kausapin mo. Marunong din siya ng konting Tagalog.”

Kinatok ng ina ang pinto.

Tumambad sa mag-ina ang maamong mukha ng matanda. Nakangiti. Walang balbas, puti ang buhok, at may kalakihan ang tiyan.

“Please be careful with my son, sir,” ang Ingles ng ina.

“Walang problema,” sabi ng matanda, sabay abot ng bayad. “As agreed. I added some.” Pinapapasok nito sa silid ang bata at isinara ang pinto. Umalis na ang nanay.

Umupo sa kama ang matanda at kinandong ang bata. “My dear, what’s your name?”

Di marunong mag-Ingles ang bata, pero natanong na ito sa kaniya dati. Sinagot niya ito ng buong pangalan at edad. Ito ang turo ng nanay niya. Matapos nito ay nagtanong ang bata, “Sabi ho ng nanay ko, bibilhan mo ako ng bike, chocolates, at iba pang laruan?”

“Oo naman,” sabi ng matanda. “Basta sundin mo ako.”

“Ay, hindi na lang ho ’yon.”

“Toy na lang? Tell me ano’ng toy gusto mo.”

“Puwede po bang huwag ni’yo na lang akong ibalik kina Nanay?”

Hindi tumugon ang matanda. Pinag-isipan nito ang gagawin habang akap ang bata.

Patawad, Ama

Ni Norsalim S. Haron
Tula

Patawad po dahil sa lahat ng robot
na nilikha ninyo ako lang
              ang walang
       kontrol
Isang kabiguan
Sa inyong imbensiyon.

Paumanhin po kung ayaw kong lunukin
Ang pagkaing isinubo ni’yo sa akin
Hindi dahil hindi masarap kundi ayaw
Ko lang sa lasa.

Pasensiya na po kung sa lahat ng tupa
Ako ang laging huli sa uwian,
Sa lahat ng kambing ako
Ang nag-iisang
Hindi takot sa ulan.

Ode to the World’s Oldest Lullaby

By Marc Jeff Lañada
Poetry

What do I make of all the blue waves that inhabit my memory,
   Waves ridging, crashing, then cut briefly by my dorsal eyes?
    Without human touch, a perpetual instrument was made,
     Wanders across latitudes and beyond the territories of sight:
    World, as it first was, again, rediscovered. Forget the sparrow
   Whistling at dawn, the choir of honking cars, the morning radio;
 Where sand meets the infinite foam lives a melody, weaved of
Words my tongue cannot choreograph. The performance begins,
Whether dawn or dusk is pooling in the ocean, and stays there.
  What do I make of all the blue waves that inhabit my memory,
    Waves ridging, crashing, then cut briefly by my dorsal eyes?

Cautionary Tale

By Jermaine Dela Cruz
Poetry

She was
unsinkable,
or so they thought.
Woods fired, engines chugged,
they sailed her West in fair majestic pride
unknowing of a tragic ending, a harrowing recollections.
In a blink of an eye, she collided with a tip of the ice, a thousand lives and more swallowed by angry tides,
cries of mercy resonating, woes fading into the familiar shuttered countenance one by one.
Debris floating back and forth, a horrifying spectacle of bodies buoyant, breathless,
as salty waters sing a lullaby consoling souls from a sudden departure.
The ship of dreams, the unsinkable, in all her vainglory
a grand exit on her first and final journey, but not
before a farewell kiss pressed on her lips—
She, in a trance, breath withdrawn,
her limbs weak and weary.
Slowly she plunged
but not before
looking back
one last
time.