December 2018 (Issue 28)

Introduction by Jennie P. Arado

FICTION
Ugma, Puhon by Marlon A. Allecer
Ang Libro ni Jay-ar by John Dominic Arellano

ESSAY
Atin Lamang by Omar Akbar Mamento

POETRY
When the Old Paints the Youth by Julius Marc Taborete
Barya ’Yan by Kiel Mark C. Guerrero
Anak by Grace Aprosta

Editors and Contributors

 

Advertisements

Introduction

The Heart of the Story in Every Detail

They say that the current attention span of an average human being is now at seven seconds, his mind drifting far and away from what’s in front of him on the eighth and ninth second. This poses a brand-new challenge to artists and people whose work is presented before an audience. And this, I believe, includes the writers. To some extent, writers work for an audience, whether we claim to be exclusively writing for art’s sake. At the end of the day, the works will be read.

In this issue of Cotabato Literary Journal, we celebrate the keen eye for details and its significance in the hopes of keeping the attention span of the readers as long as possible. In this conscious effort and value for details, the writers have shown how ferrying the readers slowly through and towards the heart of the story may perhaps be more commendable than sudden and numerous plot twists put there for entertainment.

Marlon Allecer’s “Ugma, Puhon” narrates a few hours in the life of Felicidad, a teenager sent by her mother for an errand. The entire story begins with Felicidad being instructed by her mother. As the story progresses, we meet different people in Felicidad’s neighborhood, and we get to see a glimpse of what kind of a village they live in, only by translating the details provided of us. “Show, don’t tell” may be the first cliché we learn in writing but may still be correct even until we decide to innovate. “Ang babaye kay may adunay pula ka ngabil, nakabugkos ang buhok, ug nakagunit og sigarilyo. Mubo pa gyud ang iya nga short, gani ginatawag kinig pekpek short, ug nakasando og pula nga halos ang dughan molugwa na.” Before we are brought to the ending, we are offered with enough details throughout the story to help us with our own understanding and translation of the ending. I also especially like how the story made use of dialogue as a device to propel the story.

“Atin Lamang” by Omar Akbar Mamento is a brave erotic essay with the sultriness emphasized in every good word choice. As eroticism better works with metaphors and a tease of subtlety, Mamento did just that. “Ginagalugad mo ang aking pagkatao nang walang pag-aalinlangan. Hinila ang aking prinsipyo’t itinapon sa basurahang walang laman kundi mga kasalanang nakalukot at pinag-iwanan na ng katotohanan. Ginamit mo ang iyong nakasanayang mapa at tinuklas ang natatanging yaman na mayroon ang aking katawan.” These lines are a personal favorite as it shows the balance between being gentle and being bold.   

Kiel Mark Guerrero’s “Barya ’Yan” is a poem that discusses the plight of someone working an unconventional, taboo job. But instead of making the entire poem didactic, Guerrero provided us with details and metaphors that do not only make us understand the life of the speaker but hinder us from judging these kinds of people. And I think that’s important: we are told of the moral lesson indirectly, but the impact comes to us stronger and more meaningful.

In providing the readers the details they need, it is equally important that these details come in a certain rhythm made possible with impeccable word choices and the sound they create. With these put together, we do not just write a piece of literature, we create music to the ears of the readers as well. This is true with Julius Marc Taborete’s “When the Old Paints the Youth.” Just as equally as I loved reading aloud the poem of Grace Nadon–Aprosta titled “Anak.” Her use of the Hiligaynon words brings out the rawness of the emotion of the speaker and of the poem in general.

On the other hand, “Ang Libro ni Jay-ar” by John Dominic Arellano takes us to the story of Jay-Ar, a little boy who is obviously a digital native and had learned on his own the value of physical books and of reading. We are further ushered towards the magic, getting lost in the scene and the story of Jay-Ar.

This month’s selection only emphasizes the need and the value of investing into details when writing. This is much more important in this age of memes and one-liner hugot where the shorter the piece is, the better it draws attention and interest.

We get to learn from the writers that this concern on attention span does not necessarily require us to shorten our piece. We just need to capture the readers with the perfect words, guide them through everything so they don’t leave us mid-sentence.

Jennie P. Arado
Davao City

Ugma, Puhon

Ni Marlon A. Allecer
Sugilanon

(This piece is a finalist in Get Lit!, a contest on writing short stories for young adults conducted by Pangandungan, General Santos City’s writers organization.)

“Naa ang notebook dinhi o,” ingon sa usa ka inahan, dayon iyang gitungtong ang usa ka notebook sa ilahang lamesa. “Paglaksi dinhag usa ka papel. Isulat ang imong mga pamaliton.”

Mitubag ang usa ka batang babaye nga naghinganlag Felicidad, “Ma, di ko kinahanglan na kana. Iingon ra sa akoa, ug akong memoryahon.” Milakaw kini paingon sa samin, bitbit ang usa ka sudlay. “Kaya na man nako ang mamalit. Di ba nasugo na ko nimo adto? Maayo man.”

“Basta kay ako na kang naingnan ha nga mas labing maayo kung imong masuwat imong palitonon aron sakto gyud,” pakigsaad sa inahan ni Felicidad kaniya. “Siguraduhang mao gayud imong mga palitonon ha?”

“Naunsa man ni si Mama,” tubag ni Felicidad. “Dako na ko, di ba? Ana ka, maong ako nay imong sugoon magpalengke aning kinahanglanon nato. Okey ra man sa akoa nga di sab makasimba karon.”

Dayon didto siya miangay-angay adto sa ilahang samin nga aduna pay pangisi-ngisi. Dayon siya sa ulahing pag-posing kuno sa salamin, mibutang sa iyahang kamot paingon sa iyang hawak nga mingtul-id ang iyang tinindogan ug gipagawas sab ang iyang dughan, diin didto nakita sa iyang inahan ang iyang gibuhat.

“Ayay ka, pagdali na dinha aron makasayo ka didto. Daghan ra bag mga tawo karon,” ingon sa iyang inahan. Matod pa niya, ang iyang anak kay may posibilidad gayud nga mahimong Ms. Universe.

“Si Mama, di kabalo manuktok ba,” suko niyang sinultihan.

“Unsaon man pud nako pagtuktok nga way purtahan ang atong sala? Ha, unsa? Didto kos purtahan sa gawas sa CR manuktok nimo? Hala sige, pagdali na dinha.”

Sa wa magdugay, nasulti na sa maong inahan nga naghinganlag Karla ang mga pamalitonon. “Sigurado ka bang di nga gayud nimo kinahanglan nga ako pang isuwat?”

“Yes, Ma!” tubag ni Fely. Dayon, siya mingpanaw gikan sa ilahang balay paingon sa iyang paadtoan.

Samtang siya nagbaklay, adunay tawo nga nakiglalis sa usa ka tigulang. “Naunsa ka man, inahana ka. Wa nimo nakita ha nga adunay tawo nga mokuha sa imong bag? Ngano ka minggawas dinhi sa balay?” ingon sa maong tawo dayon tudlo-tudlo sa iyahang inahan, tinudloon nga sama sa usa ka inahan nga adunay gustong ipasilsil sa alimpatakan sa iyang anak. “Ngano man gud minggawas pa ka ba? Tan-awa ni ron, asa na imong kuwarta nga pinadala sa imohang anak? Sayang kaayo to, gikuha sa kawatan.”

Samtang nagapaminaw si Fely, natingala siya nga mura bag ginatuklod siya paingon didto sa tawo.

“Ha! Unsa? Moadto kag simbahan? Gidimalas pa man gani ka ron, moadto ka sa Ginoo? Aron nga unsa? Pagpasalamat siya nga wa na tay kuwarta? Aw, maayo ka na,” padayon nga pagyawyaw sa tawo sa iyahang inahan. Tungod kay kusog ang tingog sa maong tawo, rason nga mao ray iyang padungan.

Sa duol na si Fely, mingkalit og tan-aw ang tawo sa iyaha nga mingsiga ang mata pa nga gapula, timailhang suko gayud kaayo. “Huy, bataa ka! Paduol og padayon diri. Di ba, kay ikaw ang sugdag tadtad ron. Isa pa mo sa inyong pamilya, mga mangtas og batasan, di pahiram og kuwarta.”

Apan wala kadto nahimong rason nga mohunong si Fely sa paglakaw. Gani, imbes nga mahadlok siya, nakatawa na hinuon si Fely sa panghitabo nga adunay manok nga minglupad didto sa balay nga adunay gubot sa mag-inahan.

“Gahi pud ang imong pagsabot, no? Di gayud ka motuo sa akoa?” ingon sa tawo nga mas misuko na. Apan wa gihapon ming-undang si Fely sa katawa tungod nalingaw gayud siya sa pagtan-aw sa maong manok nga nagkapakapa.

“Angkol, miadto ra ko dinhi aron sa pagtan-aw sa manok ug di tungod kanimo,” maong pangrason ni Fely. Sige gihapon ang iyang pagkatawa hangtod sa mingkatawa na pud usab ang tigulang.

“Fely, aha man ka paingon?” pangutana sa tigulang sa hinay niini nga tingog. Daw minglahi ang panahan kadtong mingduol si Fely. Gani ang mga tawo nga nagtago sa ilahang balay ug nanglili, minggawas aron sa pagtan-aw kang Fely nga nalingaw sa manok.

“Aw, moadto kog palengke, Lola. Mitan-aw ra ko sa inyohang manok,” matod pa ni Fely. “Ug, Angkol, wa ko kaila man sa imoha, ngano mang suko ka dayon sa akoa? Mura ra mag adunay mingtuklod sa akoa paingon dinhi. Wa ko man tuyoa ang moanhi.”

“Ikaw gyud, bataa ka. Badlungon kay ka,” ingon sa tawo dayon mingsulod sa ilahang balay.

“Ay, inahan, wa pa ta nahuman. Pasalamat ka, ming-abot nang bataa na.” Mingpatalikod ang tawo ug minglakaw pasulod sa ilahang balay.

“Kabalo na diay ka mamalengke?” ingon sa tigulang. “Kagamay pa man nimo.”

“Oo, Lola,” tubag ni Fely. “Kabalo na. Sige, molakaw na ko.”

“Pag-amping baya, Fely. Buotan gayud ka nga bata.”

Mingpadayon si Fely sa paglakaw, ug sa wa madugay, adunay iro nga gikatay didto sa unahan. Mga mangtas og nawong nga mga lalaki ang kanunay nga nagkinataw-anay ug, sa buntag pa sa sayo, nag-inom na.

“Agi ra ko ninyo, mga Angkol,” ingon ni Fely.

“O, Fely, ikaw man diay na, asa man ka paingon?” pangutana sa usa ka tawo.

“Aw, mamalengke ko, Angkol,” tubag ni Fely, dayon ngisi sa ilaha, ug mipadayon nga mingpanaw siya.

“A, pag-amping baya, bata. Lisod didto sa palengke,” pabilin nga estorya sa tawo kaniya.

Midagan og kusog si Fely paingon sa sikad nga iyang nakita ug tungod pud sa kainit sa panahon. Nakita na gayud niya ang sikad nga maoy sakyan paadtog palengke.

“Fely, ikaw man diay na,” estorya sa drayber sa usa ka sikad. “Aha man ka paingon bataa ka? Kahibalo ba si Kapitana nga naa ka dinhi?”

“Oo, Kol,” tubag ni Fely. “Siya pa may nagsugo kanako nga mamalengke.”

“Aw, sa palengke diay ka paingon? Sige sakay na dinhi aron mahatod tika.”

Minglingkod si Fely sa sikad ug mingpiyong kadyot sa iyang mata tungod sa kasinaw sa adlaw. Sakto nga mao pa gayud ang sinag sa adlaw. Samtang nga naglingkod si Fely, nakakita siya og mga bata nga nagdula sayo pa sa buntag. Purting pagkasabaa sa nagkinataw-anay sila. Kay buntag sayo sa Dominggo, adunay mga nagbaklay pud nga nagpanon nga grupo ang nakailis og maanyag kaayo nga limpyo pud. Siguro paingon sa simbahan sila, matod pa sa hunahuna ni Fely.

Nagkandaiyag mga batasan nga tawo: tawo nga pormal kaayo apan adunay ngitngit sa kasingkasing ug tawo nga di man maayo tan-awon apan sila pay adunay maayo nga tinagdan. Klase-klase gayud nga mga tawo ang nakita ni Fely. Gani nakita pud niya ang usa ka babaye nga mingpara gikan sa gilid sa kalsada.

“Kol, sa palengke ra ko,” ingon sa babaye. Ang babaye kay may adunay pula ka ngabil, nakabugkos ang buhok, ug nakagunit og sigarilyo. Mubo pa gyud ang iya nga short, gani ginatawag kinig pekpek short, ug nakasando og pula nga halos ang dughan molugwa na.

Mipagilid lang ang batang babaye aron sa pagtagad sa babayeng mipara nga molingkod sa iyang gilid.

“O, Fely man imong ngalan no?” pangutana sa babaye. “Kadtong anak ni Kapitana?”

Mitubag dayon si Fely nga mingisi ug may ngipon nga naipakita, “Oo.” Dayon mingsentro siya sa iyang panan-aw sa samin sa sikad ug mipadayon sa hulat hangtod sa makaabot sa paadtoan.

Wala nay ubang dugang pangutana ang babaye tungod kay na-busy kini sa kaestorya sa telepono. Wala pa kaayo masabti ni Fely ang mga pang-estorya sa babaye, apan sa tono sa iyang tingog kay suko gayud kini. “Basta, hulata ko dinha sa palengke. Mag-estorya ta. Tanan imong nakita gabii, akong isaysay og maayo.” Gahilak ang babaye.

“O, Fely, naa na ta dinhi. Unsa man, hulaton pa tika dinhi?”

“Okey na, Angkol,” tubag ni Fely, dayon siya mitunol sa iyang bayad. “Kaya na nako mouli og ako ra isa.”

Apan sa wa madugay, adunay tingog nga nadunggan si Fely nga naghilak. Tingog diay sa bata nga nagapangita sa iyang mama. Sa kadaghan ug kasamok sa tawo sa palengke, natumba og kalit si Fely. Gusto man niya nga mohilak, apan sa iyahang hunahuna, gikinahanglan niya nga motindog.

“Okay ra ka, Fely?” ingon sa babaye sa sulod sa sikad. “Kini gyud ning mga tao dinhi sa palengke ba. Nabanggaan na nuon ka. Kaluoy pud nimo.”

Mitubag pud dayon si Fely, “Okey ra man, Ate. Salamat.” Mitindog siya dala papha sa iyang sanina.

Wala pa nahuman ang di maayo nga panghitabo sa palengke. Aduna pay nagdinaganay nga mga tawo tungod kay adunay nakawatag kuwarta. Purti ang ginukdanay, nga nagpakulba kang Fely, ug sa hunahuna ni Fely, “Tinuod gyud ba kahang di na nako kailangan ang papel nga pamaliton?” Mga butang nga angay hinumdoman nga sa panahon sa kagubot didto pa malimtan. Tinuod ba kaha nga sa pagtan-aw ni Fely sa palengke, maoy mga tawo nga nagtan-aw sa kalibutan?

Ug mipadayon si Fely sa pagtindog. “Fely, unsa man?” ingon sa drayber sa sikad. “Ubanan tika dinhi? Unsay pamaliton nimo diay?”

“Okey ra lagi ko, Angkol.” Nilingi pud siya dayon sa babaye. “Ate, okey ra ko.” Mingisi si Fely og dako kaayo. Kita gayud didto ang kaanyag sa iyahang nawong, ang kainosente sa iyang pagkabatang babaye.

“Sige a, ikaw bahala,” ingon sa drayber, dala kapkap sa likod ni Fely. “Mura naman kag dako Fely uy,” dugang pa niini.

Mitando na lang si Fely ug mingbabay sa babaye dala ngisi og dako ug ingon, “Ate, ayaw na hilak ha?” Milakaw og hinay-hinay si Fely, paingon sa puwesto sa iyahang iyaan didto sa palengke nga mohatag diretso sa unsay-unsay gikinanghalan ni Fely.

Samtang sa iyang paglakaw, naglingi-lingi siya sa mga tawo. Nakakita siyag lalaki nga puti ang sanina ug adunay antipara sa mata. Nagapamili kini og gulay. Naglibog kini unsay buhaton kay nagalikay pa sa mga tawo aron di mahugawan ang sanina. Apan sa wa masipyat, ang kanindot sa iyahang sanina kay nahugawan na gayud og gamay nga lapok gikan sa gulay nga bitbit sa usa ka tawo. Sumala sa ngisi sa usa ka lalaki, makita gihapon kaniya ang wa kagustohi nga panghitabo. Bisan sa kadako sa puti nga ania sa sanina sa lalaki, klaro gihapon ang kahugaw niini.

Mipadayon lang gihapon si Fely sa paglakaw, kung diin siya didto nakigsuksok sa kaguot sa puwesto. Nakigdutdot ug didto nakakita og hayag. Lisod man ang makabarog sa guot nga dalan, apan nakalingkawas ra gihapon si Fely. Sa iyang kagamay, di kapangutana nga makagawas gihapon siya.

“Fely! Fely!” tawag sa usa ka babaye dala senyas niini ug kaway sa iyang mga kamot. Milingi si Fely didto sa kung asa ang nagtawag kaniya. Usa kini ka babaye nga may pang-edaron na, dako ang lawas ug gibugkosan ang buhok nga may puti na ug gisul-oban og hairnet. Sa wala pagdugaya, si Fely miduol sa iyang iyaan nga kanunay ang pagpanawag kaniya.

Gani, mingtawag ang inahan ni Fely nga nagpahibalo nga si Fely ang mopalit sa mga gamiton sa ilahang puluy-an tungod sa kadaghan sa mga buluhaton niini isip kapitana sa Baranggay Kanunayon. Si Fely nga usa ra ka anak nga gipadako nga nag-inusara sa iyahang inahan, tungod ang iyang amahan kaniadto namatay nga nagserbisyo sa gobyerno isip usa ka pulis. Sa adlaw-adlaw, usahay malimtan na sa inahan nga si Fely naa adto sa ilahang balay, kauban sa iyahang mag-agaw nagadula ra. Apan wa gihapon masayop ang usa ka inahan nga ihatag ang gusto sa anak, gani na gihapon ang pagtan-aw sa iyahang nag-inusarang anak bisan asa moadto, ug mitawag siya sa iyahang igsoon nga naa sa palengke nakapuwesto ug mga gulayon nga klase-klase.

“Fely, ganina pa tika ginahulat. Ali dinhi o, ara na imohang gikinahanglan tanan,” ingon sa iyahang iyaan dala tunol sa mga pamaliton unta ni Fely.

“Ante, ikaw naman ang namalit ani tanan. Unsaon pa nako pagkat-on ani?” maong pangutana sa bata.

“Fely, mitawag imohang mama dinhi sa akoa mahitungod sa maong plano.”

“Ante, gusto nako mopalit ug makalibot dinhi sa palengke.” Naglingi-lingi pag usab si Fely sa iyahang puwesto nga gitindugan.

“Fely, maoy gusto sa imohang inahan. Basin bayag maunsa ka,” kabalakang tubag sa iyaan sa iyahang pag-umangkon.

“Pero, Ante, gusto gyud nako nga makapalit man lang bisan og kaisa sa laing tindahan.”

“Hala, sige, kung maoy imong gusto. Ikaw mopalit aning usa ka kinahanglan sa imohang mama. Kining ulahing tindahan dinhi, aduna siyay baligya nga haplas. Imong palitan imohang inahan ug hiloton ha?” maoy sugo sa iyaan.

Didto dayon ang kagana sa kagustohan gayud ni Fely ang makalibot pa. Bisan man tuod si Fely, gihatag na kaniya ang tanan nga iyahang gikanahanglan, aduna gihapoy kagustohan sa iyahang kasingkasing ang mosulay sa butang nga di maayo kaniya apan maoy iyahang gustong testingan aron mabal-an ang unsay resulta sa amgo sa kasingkasing nga maoy gustong makab-ot. Wala na nakasulti pag uban si Fely, tungod gani kay maoy iyang gusto.

Midiretso dayon ang bata didto sa tindahan nga mahibaw-an ang unsang klaseng haplas ang paliton o kung unsay ngalan sa palitan niya. Samtang sa iyahang pagdagan, adunay tawo diay iyang kasugat nga maoy rason nga natumba siya. Di man sakit ang maoy pagtumbahan, apan mihuot og kalit ang iyang dughan. Iya dayon nga nahinumdoman ang kanunay nga pahimangno sa iyahang inahan nga, “Anak, pag ikaw makasala gani, mangayo gayud kag pasaylo sa kanunay ha?” nga wa buhata sa maong tawo. Iya dayong nahimamat nga di gayud diay sa tanang tawo sa kalibutan ang may parehas ang batasan. Wala na lang dibdiba ni Fely pag-ayo ang maong panghitaboa. Mibangon siya sa iyang kaugalingong kusog, gani wa siyay kaila sa maong dapitan ug wa siyay masampitan og tabang. Milingi usab siya didto sa tawo nga nakabangga kaniya apan wa na niya hikit-i.

Mingpadayon siyag tindog dala lakaw paingon didto sa tindahan nga gitudlo sa iyahang iyaan. Sumala sa iyang nakita, daghang tawo nga tapok sa gilid nga suok. Mga tawo nga purting nag-inilugay og mga sanina, mga pantalon, ug uban pang gamit nga suotonon. Sa pikas pud nga dapit, mao usab ang usa ka karinderya nga mingaw kaayo. Wa gani bisan usa nga mingpalit sa maong baligyaan og sud-an. Nahibulong pag-ayo si Fely ngano nga wa may bisan usa ang mipalit sa maong baligyaanan. Nakuratan pag-ayo si Fely tungod sa adunay mingkalit og patong sa iyahang abaga.

“Fely, aha man ka? Asa si Kapitana?” maong pangutana sa tingog sa iyahang likod.

Gilingi ni Fely ang tingog sa iyahang likod. “Hay, ikaw man diay na, Ante Mara. Diri ra sa palengke,” tubag ni Fely. “A, Ante, pangutana ra unta nako ba. Ngano nga wa may tawo anang tindahana na o?” ingon ni Fely dayon tudlo sa nagabaligya og sud-an.

“Aw, ayaw gayud pag-anha anang babaye nga tigulang ha? Di daw maayo na iyahang baligya, magsakit ra ka,” maong tubag sa silingan nila Fely.

“A, mao ba, Ante? Sige, modayon na ko sa akong tuyo.” Wa na lang pansina ni Fely ang tindahan nga way mingpalit. Kaluoy pud sa tigulang, sa hunahuna ni Fely. Gipaphaan na lang ni Fely ang iyahang sanina, mura mag-aduna may hugaw iyang na kapkapan.

Midiretso samtang nagapamalandong ang batang babaye. Didto siya paingon sa tindahan nga iyahang pagaadtoan. Sa dihang adunay gubot ang nadungog ni Fely. Mga nagbuto-buto ug may kalayo sa wa malayoi nga dapit. Samok, saba, halang sa mata, lisod sa ginhawa. Maoy nasayran ni Fely sa adtong panahona.

“Mama!” “Papa!” “Akoooong, anak!” “Ginoong Diyos!” “Lord!” “God!” “Allah!” Nagklase-klaseng panawagan sa mga tawo ang maoy nadunggan ni Fely. Sakit sa ulo, tungod sa baho nga iyang nasimhotan ug huot sa dughan. Mao pud ang ulo nga sa iyahang paminaw di na gayud niya makaya ang panghitaboa. Gusto ni Fely nga moestorya apan di niya kaya. Molimbag-limbag nga gasipa-sipa sa kasakit. Maoy gusto niyang masayran. Apan adunay kaluyahon ang tanang tawo nga nasakitan. Gusto man nga motindog pa, sa dihang ang pagsulay na ang maoy motira sa matag usa, dili tanan tawo ang makaagwanta. Mga tawo nga gubot, mao sa gihapon iyang nadunggan. Ang sa iyahang nakita, adunay kusog nga gasiga sa wa malayo nga dapita.

“Kaluoy sa akong inahan nga ako rang biyaan,” maoy sa hunahuna ni Fely.

“Anaaaaaak! Anaaak!” ulahing nadungog niya ayha mopiyong.

Atin Lamang

Ni Omar Akbar Mamento
Sanaysay

Sa bawat dampi ng hangin ay naaalala pa rin ang kahapong nagdaan. Hanggang ngayon ay patuloy pa ring naiisip ang mga tagpong ginawa nating laruan ang oras. Naaalala pa rin ang mga patak ng iyong pawis na sinlagkit ng binignit. Habang magkadikit ang ating mga balat sa sahig, ika’y napapikit sa nararamdamang kaligayahan na sa paghiyaw ay walang katulad.

Ako’y nahirapang umayaw sa iyong mga haplos, sa handog mong kaligayahan. Kaligayang nagpatikim sa katawang naghuhumiyaw sa kalungkutan. Ikaw ang aking pagkain na kahit ’di na kayang kainin ay pilit pa ring isinubo. Hindi ka man diyos ako’y lumuhod sa iyong harapan at sinamba ka habang nilalasap ang handog mong kaligayahan. Ang kadiliman lamang ang saksi sa paghabi natin ng isang gabing kasiyahan, habang umiingit ang kamang iyong pinaglapagan ng pagkaing iniaalay sa akin.

Ang iyong mga mata’y kasing kinang ng mga bituin. Ang iyong nadarama ay kasing saya ng mga dahong isinasayaw ng hangin sa tuwing nilalasap ko ang gatas na iyong alay. Isang inumin na minsan ko nang natikman sa ibang tao. Ngunit ikaw pa lang ang nagpainom sa akin ng ganoon kasarap. Hindi nagmamadali. Hindi nakikipaghabulan sa bawat dampi ng hangin sa ating mga katawan.

Ginagalugad mo ang aking pagkatao nang walang pag-aalinlangan. Hinila ang aking prinsipyo’t itinapon sa basurahang walang laman kundi mga kasalanang nakalukot at pinag-iwanan na ng katotohanan. Ginamit mo ang iyong nakasanayang mapa at tinuklas ang natatanging yaman na mayroon ang aking katawan. Mula sa hilaga, ika’y kumanluran, at tumalilis na parang isang bagyo papuntang silangan, at naglakbay muli papuntang timog. Ang iyong paglalakbay na ’di matapos-tapos ay tayong dalawa lamang ang nakakaalam. Ako ang nakasakay habang ikaw naman ay nagmamaneho sa karwaheng tatlong minuto lamang ang itatagal at masisira nang biglaan dahil sa kapaguran.

Ilang beses ko nang hindi inisip at kinalimutan ang kahapong iyong ipinatikim. Ngunit hindi pa rin natatanggal ang bahid ng kasalanan ng puting likidong nabuhos sa aking katawan. Iniwan mo ako sa pagitan ng mahal kita at mayroon ka nang mahal na iba. Gusto kong tahakin at tuntunin ang daan pabalik sa iyo, ngunit ang iyong kairog ay nagbabantay na para bang siya lang ang nakatikim at nakaranas sa katawan mong pinagsawaan. Gusto ko mang bumalik sa iyong piling ay ’di na maaari.

Ang anim na buwan at dalawampu’t anim na araw na ating pagsasama’y tinapos mo lamang sa salitang “paalam.” Huwag mong kalilimutan na ang pagmamahalan natin ay hindi nasusukat sa oras ngunit nasusukat sa sarap. Huwag mong kalilimutan na higit pa sa tatlong minuto ang kaya kong ibigay. Dahil ako’y iyo, at ang init ng aking katawan ay para sa iyo lamang. Alam ko’t alam mo na ’di niya ibibigay ang tatlong minutong iyong naranasan sa aking piling.

Mahirap bitawan at takasan ang nakaraan, ang pagtikim sa mapusok kong katawan. Ang aking munting hiling lamang ay sana ’di mabura ang mga alaala ng ating pagmamahalan. Gusto ko mang isipin at ulitin muli ang mga araw na hawak-hawak mo ang aking kamay ay ’di na maaari. Dahil ngayo’y hanggang tingin na lamang sa kawalan ang magagawa ko habang ika’y nakakandado at binabantayan ng babaeng makasalanan.

Sana iyong maisip na tayo’y minsang nag-imbak ng tubig na atin lamang. Mahal, sinisimulan na kitang palayain. Salamat sa pagpapatikim ng iyong pagkain. Salamat sa pagtuturo sa akin kung paano lumuhod sa isang anito. Salamat.

Ang Libro ni Jay-ar

Ni John Dominic Arellano
Sugilanon

Palahampang nga bata si Jay-ar sang Android games. Sang ikapito niya nga birthday sang Abril, ginhatagan siya sang cellphone sang iya nga tatay, kag bilog nga bakasyon, ang cellphone ang pirmi niya kaatubang.

Sini nga Hunyo, nag-grade one na si Jay-ar. Para iselebrar ang pagsulod niya sa elementarya, ginbaklan siya sang iya nanay sang isa ka libro. Sang ginhatag na sang iya nanay ang libro, wala niya ini nagustuhan.

“Nay, ano ning ginhatag mo man?” hambal ni Jay-ar. “Gusto ko hampangan kag computer games!”

“Nami na siya, anak,” sabat sang nanay. “Damo ka dira matun-an.” Pero nagpudag-pudag si Jay-ar kag nagsulod sa iya kuwarto.

Sang Domingo sang hapon, gulpi nag-brownout. Wala naka-charge sang cellphone si Jay-ar. Indi mag-andar ang TV kag computer kag wala internet. Sa iya kamingaw, nangukay ang bata sang iya mga hampangan. Sa iya pagpangukay, iya nasalapay ang libro nga ginhatag sa iya. Nahulog ang libro sa salog, kag nabukad ini sa isa ka picture sang isa ka dinosaur.

“Ano ini?” pamangkot ni Jay-ar. Nagpungko siya sa salog kag ginlantaw ang picture. Sang iya ginbalhin sa sunod nga page ang libro, may kasanag nga gulpi naggawas halin sa libro, kag ginsuyop siya sini. Ginsuyop siya sang libro!

Sang nadula ang kasanag, nakita ni Jay-ar nga nagalupad siya sa langit. Sa idalom niya ang lupa nga may madamo nga sari-sari nga mga dinosaur nga nagalakat-lakat kag mga tag-as nga kahoy.

“Maayo nga pag-abot sa kalibutan sang mga dinosaurs!” hambal sang tingog nga halin sa langit.

“Ara ako sa kalibutan sang mga dinosaurs?” pamangkot ni Jay-ar.

“Oo,” sabat sang tingog. “Ara ka subong sa panahon sang mga dinosaur.”

Pagkatapos sini, may suga halin sa langit nga nagtudlo kag nagsunod sa isa ka madako nga sapat nga nagapanglagas sang mga mas gagmay sa iya. “Amo ni siya ang ginatawag nga Tyrannosaurus rex,” hambal sang tingog. “Amo ni ang pinakadako nga dinosaur nga nagakaon sang karne.”

Nagbalhin ang suga sa isa pa nga dinosaur nga nagakaon sang dahon sa isa nga puno. “Amo ni ang ginatawag nga stegosaurus. Dahon sang mga tanom ang iya ginakaon.”

“Wow!” hambal ni Jay-ar. “Kanami gali sang mga dinosaur.”

“Balik ka diri bwas para magpadayon kita magkilala sang dinosaurs,” siling sang langit. Kag nagdulom ang kalibutan.

Nakit-an sang nanay ni Jay-ar nga nagahigda ini sa salog kag nakaulon sa libro nga iya ginhatag. Iya ginpukaw ang bata.

Pagbugtaw ni Jay-ar, gin-gakos niya ang iya nanay. “Nay, salamat diri sa libro nga ginhatag mo sa akon. Nagustuhan ko gid.”

Nalipay ang nanay, kag iya man nga gin-gakos ang bata. “Kay buot ka subong nga adlaw, may pasalubong ako sa imo nga ice cream.”

Sang sunod nga adlaw, gindala ni Jay-ar ang iya nga libro sa eskwelahan. Sang nag-recess na, ginpagawas niya ang libro para magpadayon sang iya pagbasa. Samtang gabasa siya, nakilantaw ang iya katupad nga si Lester, kag nag-istoryahanay sila nahanungod sa mga dinosaur.

When the Old Paints the Youth

By Julius Marc Taborete
Poetry

Youth
wakes up at dawn to sweep
the brown multitudes of the Fall.

Youth plants the fertile soil, reaping
the withered land and pours
spite of rise on gray expanse.

Youth is the pollen of our prime—
disperses through the sky,
never pulled back from ancestral gravity.

Youth
spews parts of our best days;
swooping the flesh of fading ritual
in a feast of the age of rising sun.

Youth
does not heed the silence
of vestige; in scaffolding of the melody
of the Sun and Stars.

Youth
is just our history,
a mirage in distortion of reality; an induction
to the surreal slums of life. Ancestors,
as they would say,

“Youth
is the gift of nature but age
is the work of art.” Hues of

youth
cascade from the canvas of tradition,
depleting the fountain
of the past.

Youth
has not stepped on the shadows
of 1972; the freedom we once
quenched,
now has the brimful of the

youth.
As mirrors reflect the wrinkle
of time, old is still new. Has

youth
been the roots of The fallen bough?
Ah! The dawn has come
and so as the

youth
comes to sweep the last
leaf to plant a
new tree.

Barya ’Yan

Ni Kiel Mark C. Guerrero
Tula

(This poem is the winner of the 2018 Sultan Kudarat Poetry Contest.)

Pupunuin ko ng salapi and kawayang may awang sa gitna,
Paunti-unting huhulugan ng mga baryang may tatak ng mga iniidolo ni’yong mga lalaking bayani.
Kalimutan na natin ang mga magiting.
Ipako ninyo ang mga mata sa akin.

Hindi ba’t ako naman ang kumayod?
Ako ang nagbanat ng buto, naghain ng katawan,
Kaya’t magpapakain ako mamayang gabi,
Ihahanda ang sariling laman.

Kailangan ko ng kita.
Barya ’yan, ayoko ng sinsilyo.
Hindi na ito umaga, pinakamababa ko’y isang libo.
May kolorete ako sa hitsura, pero mukha ba akong nagpapatawa?

Hindi ito bugso ng damdamin.
Walang tawag ng laman.
Pero kailangan kong sumalang sa tanghalang
Ang madla’y nanlilisik na mga matang mapanlinlang.

Pinaligiran ng dilim na may banaag ng pulang ilaw
Sa sulok ng makipot na daang walang makikitid na utak.
Ito ang aking palaruan,
Madalas makipaglaro sa mapanuksong kasarinlan.

Tawagin ni’yo na akong tukso,
Pero sa oras na ikaw ay mapikon,
Malipak, tumigas, tumayo,
Dadalhin kita sa nakakahalinang mundo.

Hali na at sumabay sa agos ng kaluguran.
Damhin mo ang bitag ng tuwa.
Panandalian lang ito kaya’t sulitin ang aliw.
Lasapin ang galak at ginhawa bago pa mawala.

Kalimutan ang mga kilay na mapagmataas.
Ako na’ng magpapakababa.
Isusuko ang sariling puri kapalit ang iyong tuwa
At malupit na sampal ng respeto, dangal, at kwarta.

Natutong lumuhod hindi para magdasal.
Hindi ako santo para magpakabanal.
Lahat naman tayo’y makasasala, may kutsilyong nakatutok sa atin,
Ang pinagkaiba lang, ako ang nakakapit sa patalim.

Nag-ipon ng kwarta gamit ang awang sa gitna.
Bibiyakin ang alkansiyang puno ng salapi.
Sa pagbiyak ng kawayan ay libo-libong Adan at nag-iisang Ebang
Tinawag nilang bayaran.