Medyasyon sa Matutum

By Rio Alma
Poetry

Bahagi ang akdang ito ng librong Hulíng Hudhud ng Sanlibong Pagbabalik at Paglimot para sa Filipinas Kong Mahal, na inilathala ng C&E Publishing, Inc. noong 2009.

Isang proposisyon ang bawat taluktok túngo sa paglilimayon—
Walang-hanggan at walang-hanggahan—ng bagwis at simoy;

Isang pagsamba sa maharlikang pag-iisa ng gagamba;
Isang pagtamasa sa hamog at alige ng pihikang asoge’t asupre

Sa ibabaw ng mga tunggalian at alingawngaw ng bayan,
Sa lilim ng laging-lungting ligaya’t mga eternal na kariktan.

Hindi maimamatwid ang mga ngipin ng bangin sa paligid
O gilagid ito ng matalahib na lalamunan ng bulkan.

Walang-kapalit ang sansaglit na silakbo ng tilin at utong.
Maganap man ito sa Mayon, Apo, Banahaw, Isarog, Kanlaon,

Sa tag-ulan o tag-araw, sa umaga, tanghali, o takipsilim,
At dumatal na pagkakataon pagkatapos makipagmook,

Tiyak na ikasisiyá ng hininga ang haplos sa pilikmata,
Ang kandungang sintarik ng mga una’t sinaunang pithaya.

Ito ang lunggati ng korales paghawi sa buhok ng dagat.
Ang mithi ng tore. Ang pangarap na puntod sa bahay ng pagong.

Inihahandog ngayon ang bítag sa kilay ng zigzag at ziggurat.
Ang langaw sa tangos ng ilong. Ang túlog ng tutubi sa duklay.

Laging nása tugatong ang trono. Nagpapataasan ang piramide,
Palasyo’t gusali upang ipagmalaki ang pangalan ng tagumpay.

Upang tingalain. Upang maibukod ang iilang anak ng diyos
Sa maraming maralita’t may karaniwang rabaw ng pakiramdam.

Inihahandog din ngayon ang laya sa pakpak ng paruparo,
Nakatirik sa tilos ng samyo’t talulot, tiwalig sa buhawi ng mundo.

Ritwal ito ng pagkitil sa sirena at regular na repertory ng relo,
Ng payapang pagpuksa sa kaliit-liitang butil ng alabok sa litid at atay.

Ngunit iba ba ang kidlat ng liwanag sa Bundok ng Bungo
Kaysa bahaghari ng pitóng silahis sa ilalim ng Piedras Platas?

Bakit kailangang sundan ang bakás ng umakyat na ulap?
Paimbulog din ang landas ng maitim na usok.

Higit bang banal ang pag-ilanglang sa halimuyak ng ilang-ilang
Kaysa putikang pag-aabang sa dukhang mutya ng saging?

Bawal mag-usisa. Malimit nililingon ang sinulid ng kasaysayan
Sa loob ng laberintong tigib sa sampung libong pusang itim.

Ang tugatog, estasyon din ito ng isang pulgasin at ulyaning áso—
Matapat na tanod sa pintong ipinid-ibukás ng halay ng hangin.

Tingnan, sumusupling ang disyerto sa anino ng bawat piramide;
Ngunit sinisilaw ng sariling ningning ang nása taluktok.

At tingnan pa, bumababâ mula sa langit at bundok ang tubig
Upang magdulot ng katarungan sa lahat:

Sa lahat ng hikahos na sulok at makirot na himagsik ng bukid,
At kahit sa lawas ng mga mangmang at ilahas na damdamin.

Advertisements

Tnalak

By Mark Angeles
Poetry

Unang inilathala ang akdang ito sa Likhaan: Journal of Contemporary Philippine Literature noong 2016.

Kumunday-kunday ang tapis
1234na tnalak—humapong rara avis—
12345678pumagaspas at umawit.

Bakas sa mewel ang kathambuhay
1234ng libun at ng buo niyang angkan.
12345678Ito ang mewet ng Tboli sa kalikasan:

Hindi kailanman mapapatid.
1234Maging sa bugtong na panaginip
12345678magpapatuloy ito sa pag-ikid.

Bawat hulwaran ay namumukod-tangi
1234dahil panagimpan ang talang nalimi
12345678sa talaytay ng pula, itim, at puti.

Paghiga ng libun sa nakikiramay na kama,
1234matiyaga siyang maghihintay na mabisita
12345678ni Fù Dalu na siyang diwata ng abaka.

Handurawan ay ikikintal sa kanyang noo
1234ng milagrosang si Fù Dalu
12345678tulad ng bathalang nanaginip ng mundo.

Maaaring ang pahayag ay tigulang,
1234mga butiki, dahong nagsasayaw,
12345678langkay ng ulap, tutubi sa parang.

Maaaring mabalasik na kampana,
1234nagliliparang mga pana,
12345678kalasag ng mandirigma.

Banal na ang libun mula pagkagising
1234at hindi na maaaring abalahin,
12345678kailangang ang abaka ay konsagrahin.

Ihihiwalay sa bunton ng sapal
1234ang gagamiting mga himaymay
12345678bago harapin ang habihan.

Kailangang dagta ay kumapit:
1234pula sa katapangan at pag-ibig;
12345678itim sa paghahamok at ligalig.

Sakripisyo ang paghimpil sa blaba.
1234Kailangang hulwaran ay umalagwa
12345678sa bawat buhol at lala sa tela.

Hindi pinapayagang sumiping
1234ang libun na naatangan ng tungkulin
12345678tulad ng isang alay na birhen.

Aabutin ng ilang buwan ang sakripisyo
1234kaya laman ng isip, masagrado
12345678tnalak na tagapamagitan sa dibino.

Kubong ang tnalak ng kapuwa-lumad,
1234lampin ng bagong panganak,
12345678kaloob sa kasal kapag nagbabasbas.

Hindi maaaring tabasin o labhan
1234at kung ikakalakal, sa tanso ilagay
12345678kung ayaw magkasakit o mamatay.

Tuwing ang libun ay nananaginip
1234nalalantad sa kanya ang daigdig.
12345678Maging mga badya ng panganib.

Itim. Gumapang ang itim sa tnalak.
1234Mariin ang babala ni Fù Dalu sa lumad:
12345678Dumating na ang mga mangwawasak!

Wala nang masilungan ang mga ibon,
1234mga ilog ay dinaluyan na ng lason.
12345678Itim. Itim ang panaginip ng mga libun.

Ngunit si Fù Dalu na rin ang nagdala
1234ng balitang tigmak ng panibagong pag-asa:
12345678sa tnalak dadanak ang tingkad ng pula.

Sa Dalampasigan ng General Santos City

By Reparado B. Galos III
Poetry

pasintabi kay Pablo Neruda at sa mga tuna ng Gensan

Narito sa aking harapan
Ang mga nakaratay
Na mandirigma
Ng dagat.

Mga bayani
Ng kanilang pinagmulan
At kasaysayan,

Walang oda na
Inialay
Para ipagbunyi
Ang kanilang pinagdaanan,

Walang bandilang ikinumot
Para parangalan
Ang kanilang ginampanan.

Nakatitig ang
Mapungay na palikpik,
Namumugtong pilat
Na pilít sa paghilom
Ng tubig-alat, mga
Naluluhang mata,

Tila ipinararanas
Ang nakaraang rebolusyon…

Sumisid
Sa masukal na asul
Na karimlan,
Mga ligaw na bala
Ng submarine.
Humahagibis
Pasulong,
Sumasagitsit
Palusong.

Sa bawat pagsalag,
Sa bawat pag-iwas
Sa sibat,
Sa bawat pagpiglas
Sa kawit,
Sa bawat pagsupil
Sa lubid,

Hanggang sa tuluyang
Masugpo
Ang pag-aaklas…

Umahon
Kasabay ng angkla
At mga sinawing palad.
Kasunod ang
Pagkilatis.
Tinitimbang
Ang mga kampeon
Bago itawid sa
Nagyeyelong lawa.

Malamig at duguan,
Naghihintay
Ang kabilang buhay
Sa hubad na laman
Habang ihinahanda
Sa bagong
Pakikidigma:

Ang mangibang bayan
Upang masagip
Ang ekonomiya
Ng bayan

Maging sashimi man
O naka-in can.

Mula sa Kaniyang Humango sa Kanilang Lahat

By Jeric F. Jimenez
Poetry

Hinukay ko ang labi ng mga mamamahayag na wasak
ang bungo, tadtad ng bala
ang buong katawan at nakababa ang siper ng kababaihan.
Ginamit akong pangaykay.
Ginamit ako upang walwalin ang lupa sa Barangay Salman,
ang barangay kung saan tahimik ang umpukan ng mga babaeng Muslim.
Walang imik ang maso ng mga kalalakihan at malungkot
ang supa-supang lollipop ng mga binatilyo.
Ako ang nagsilbing saksi paanong pagpatong-patungin ang mga sira-sirang
sasakyan nang lalo silang mabaon sa lupa
at kasamang maisudsod ang kaluluwa ng pamamahayag.
Ikinahihiya ko ang pagkakaroon ng mahaba’t malalim na palad.
Ang lapad kong lalo pang lumuray sa lamanloob ng mga bangkay.
Ikinahihiya ko ang sarili ko.
Tulad ng mga nawawala’t kamag-anak nilang naghahanap
saan nga ba sila magtutulos ng kandila?
Kung tiyak ang pumpon ngunit ginutay-gutay ang nakahimlay,
saang kampusanto nila itatarak ang dalamhating sa araw-araw, buong-buo
at lalong bumabaon sa pinakaubod ng kanilang mga damdamin?
Saang bahagi ng Barangay Salman nila iaalay ang kanilang mga luha
kung isa-isang itinutumba ang nagbibigay ng simpatya
kung ibinabayubay at winawarak ang tiyan ng mga nagtatampol
sa kanila ng malumanay na iling?
Papaano nila isisigaw ang katarungan
kung dinilig na ng salapi ang prinsipyo,
kung binuhusan na ng gintong burak ang buhanging pinagkutkutan?
Makakamit bang talaga ang hustisya kung pagala-gala pa rin ang tiyanak
at ang mga aswang, saklot-kasiyahan?
Puno ng hilakbot ang nag-iisa kong kamay.
Balot pa rin ng takot ang Barangay Salman.
Ngunit nakararamdam ako ng gimbal di lamang sa Maguindanao,
di lamang sa suyok-suyok ng Kamaynilaan
kundi maging, at lalong lumalakas ang lagunlong
at galit sa pusong umiilanlang hanggang sa kanayunan
pasanib sa mga kabundukan.

Hydraulics

By Jose Victor Peñaranda
Poetry

I want to know more
about hydraulic pumps.
I want to start
collecting spring water
in silent cisterns
to relieve empty wells
of this dry spell.
I want to abandon
desire for rain.
The depth of my concern
is sky-driven,
clear as conscience.
No amount of open space
deserves your absence.
To miss you in the heat
and humidity of Sarangani
is a sign of weakness
only the underground river
in Palawan can understand.

Su mga Ngiyawa kanu Inged

By Mubarak Tahir
Poetry

Sa dalem nu puasa na saksi su ulan-ulan.
Ulan-ulan na kabedsimba salkanin a kadnan,
Kadnan a labi a pakataw sa gatamanan,
Gatamanan a ibendua umanu gasimpitan.

Su mga bamedtulog a walay na inisayog.
Inisayog bun mambo su embabatay a bedtog,
Bedtog siya sa didalem u malong a mana ibembedtog,
Ibembedtog sa kabegakgilek sa semakwil a midtudtundog.

Mimbaba su mga mama a nakagadong,
Nakagadong a aden matalem nilan a pinadtitimpong,
Pinadtitimpong su mga Magindanon a midtetendong,
Midtetendong sa nadtatanggit nilan a malong.

Limalag kami den siya kanu mga benday,
Benday a niya bu gasandeng su natagak a walay,
Walay a nambabamatan nu umani embabatay,
Embabatay a nangatagak su suled nilan a isa den a bangkay.

Nangalimod kami siya kanu ludep nu padiyan,
Padiyan a nabaluy a walay a gapagalaguyan,
Gapagalaguyan sa timpu nu kasimpitan,
Kasimpitan sa kadala nu kalilintad nu pangingedan.

Isa aku kanu Magindandanon a wata,
Wata a migkasela sa inged a Moro i bangsa,
Bangsa nami a malagan den madadag kanu mapa,
Mapa nu Pilipinas a di kami galinyan pakambamata.

Malipedes kanu pamusungan nu isa su kabenalan,
Kabenalan na dala sa makatagu sa kanu pagitungan,
Pagitungan a midtaman siya kanu talasilan,
Talasilan na umanu ngiyawa na aden tudtulan nilan.

Niyaba su tudtulan nu ngiyawa nami a bamangeni,
Bamangeni sa dua sa kadnan a di kami lemimpangi,
Lemimpangi sa kadsususleda endu kabpapagari,
Kabpapagari siya kanu kalilintad nu inged nami.

*

Ang mga Kaluluwa sa Bayan

Sa Ramadhan, saksi ang buwan.
Buwan ito ng pananampalataya sa Panginoon,
Panginoong saksi sa aming kalagayan,
Kalagayang ipinapanalangin ng bawat nahihirapan.

Ang natutulog ay inuugoy-ugoy.
Inuugoy rin ang pamilyang nahihimlay,
Nahihimlay sa ilalim ng malong na itinataboy,
Itinataboy sa takot sa rumaragasang tangke.

Pumanaog ang kalalakihang nakaberde,
Nakaberdeng may armas na tinipon,
Tinipon ang mga Magindanaw na nakatabon,
Nakatabon sa dala-dala nilang malong.

Binagtas namin ang sakahan,
Sakahang ang natatanaw lang ay tahanan,
Tahanang kinamulatan ng mag-anak,
Mag-anak na naiwan ang kapatid na isa nang bangkay.

Nagtipon kami sa loob ng padiyan,
Padiyan na nagsilbing takbuhang tahanan,
Tahanan sa panahon ng kagipitan,
Kagipitan sa kawalan ng kapayapaan sa bayan.

Isa ako sa mga Magindanaw na musmos,
Musmos na lumaki sa bayan ng liping Moro,
Liping malapit nang maglaho sa mapa,
Mapa ng Pilipinas na ayaw kaming mamulat.

Tanikala ng katotohanan,
Katotohanang hindi naitala sa isipan,
Isipang nagwakas sa isang salaysay,
Salaysay ng bawat may isasalaysay.

Ito ang salaysay ng kaluluwa naming nanalangin,
Nanalanging sa kaitaasan na di kami makaliligtaan,
Makaliligtaan sa pagkakaibigan at pagkakapatiran,
Pagkakapatiran sa kapayapaan nitong aming bayan.