Tagu-taguan

By Blesselle Fiel
Fiction

Tagu-taguan, maliwanag ang buwan.
Masarap maglaro sa dilim-diliman.
Pagkabilang ko ng tatlo nakatago na kayo.
Isa. Dalawa. Tatlo.

“Bang, Alvin! Bang, Dodong!”

Halong tawa at panghihinayang ang narinig sa magkalaro nang nahuli sila. Paano nga ba sila hindi mahuhuli e nakatayo lang sila sa likod ni Junjun?

“Sa susunod,” sambit ni Junjun habang umiikot sa paligid ng kalsada, “kung ayaw n’yong mahuli agad, magtago kayo nang maayos. Ang dami namang puwedeng mapagtataguan diyan.”

Nakita niyang nakatago sa likod ng isang paso si Princess. Ang itim na buhok nito ay di matakpan ng berdeng dahon ng tanim. “Bang, Princess!”

Dali-daling tumakbo si Junjun mula sa kaniyang puwesto kanina at hinampas ang pader. Tuwang-tuwa siya dahil sa unang pagkakataon nahuli niya silang lahat. Kung puwede nga lang i-celebrate, gagawin niya. Sa ngayon, nanamnamin na lang ni Junjun ang kaniyang maliit na tagumpay.

Pasado alas-singko na ng hapon. Kanina pa sila naglalaro sa kalsada sa harap ng kanilang mga tahanan. Kahit ilang oras na ang nakalipas, hindi nauubusan ng lakas ang mga pawis na pawis na paslit.

Babalik na sana sila sa kanilang paglalaro nang mapadaan ang tatay ni Junjun. Katulad ng ibang araw, umuwi na naman itong lasing at may hawak na pulang supot. Dinig na dinig nilang magkakaibigan ang sigawan mula sa loob. Nagliliparan mula sa dalawang bibig ang mga salitang nagnakaw, lasing, ayoko na, at kriminal.

Hay. Lagi na lang.

Nanlumo si Junjun. Lagi na lang ganito ang eksena sa loob ng kanilang bahay. Lahat ng kasiyahan na dulot ng kanilang paglilibang ay naglahong mistulang bula. Hindi naman lingid sa kaalaman niya ang pinaggagawa ng kaniyang itay. Ngunit sino nga ba siya upang baguhin ang pamamaraan nito, ang hanapbuhay nito?

Anak lang naman.

Anak na wala pang pinag-aralan. Anak na walang patutunguhan. Anak na walang kinabukasan.

Mas mabuti na lang na hayaan niya na lamang ito.

Tinapik ni Princess si Junjun sa balikat. “Halika, maglaro na lang tayo ulit. Si Dodong naman ang taya.”

Isang munting ngiti ang naipinta sa mukha ni Junjun. Isang tango at bumalik sa paglalaro ang mga bata. Nakatabon na ang mga kamay ni Dodong sa kaniyang mga mata, dinig na dinig ang mga padyak ng anim na maliliit na paa.

Tagu-taguan, maliwanag ang buwan.
Masarap maglaro sa dilim-diliman.
Pagkabilang ko ng tatlo nakatago na kayo.
Isa. Dalawa. Tatlo—

Bang!

Malalim na ang gabi. Pilit na ikinukubli ni Junjun ang kaniyang pautal-utal na paghinga. Sa isang maliit na eskinita, pilit na itinatago niya ang kaniyang sarili

Dapat hindi nila ako makita, ang sabi niya sa isip niya. Parang awa n’yo na, ayaw kong makulong.

Pinagsiksikan ni Junjun ang kaniyang katawan sa mga sako ng basura, nagdadasal na sila’y mapadaan lang at titigil rin sa paghahabol sa kaniya.

Lagi na lang kasi e.

Lagi na lang siyang wanted sa kanilang paningin. Lagi na lang dapat maliksi ang mga kamay kapag may kinukupit, mabilis ang mga paa kapag hinahabol. Lagi na lang siyang pinagagalitan ng kaniyang konsensiya at binabangungot sa gabi.

Hindi niya naman ito ginusto. Sadyang ito lang talaga ang buhay na ibinigay sa kaniya. Ang buhay na hinubog ng kaniyang itay para sa kaniya. Napakarami niyang pangarap sa buhay, ngunit tila lahat ng ito’y nilipad ng usok ng sigarilyo ng kaniyang ama.

Bakit ganito? Bakit siya pa?

Sabagay, kung tutuusin, hindi lang naman siya ang nalulong sa masamang bisyo. Si Alvin at Dodong ay nagtutulak na ng droga. Si Princess, ang unica hija ng kanilang pamilya, ay isa nang Magdalena.

At siya? Mula noon hanggang ngayon, nanatiling naglalaro, nagtatago sa dilim.

Kung puwede nga lang sana bumalik sa nakaraan, bumalik sa liwanag. Hindi naman siguro magkakaletse-letse ang buhay niya.

Siguro’y nakapag-aral siya—elementarya, hayskul, at kolehiyo, kung kakayanin.

Siguro kung nakapagtapos siya, isa na siyang doktor ngayon.

Siguro—

Bang!

Lagot.

Dali-daling tumakbo si Junjun. Nakabuntot sa kaniya ang mga lalaking naka-uniporme, may hawak na baril. Kaliwa, kanan, kaliwa, kanan. Kasing tulin ng kabayo sa kalsada. Kabisado niya na ang pasikot-sikot ng kalye. Siguro naman ay makakatakas siya ngayon, tulad ng dati.

Bang!

Hindi pala.

Bumagsak ang katawan ni Junjun paharap. Naging kulay pula ang kalsada. Unti-unti na siyang nawawalan ng malay, at hindi niya alam kung pinaglalaruan siya ng isip niya, pero naririnig niya ang kantang madalas niyang inaawit no’ng bata pa siya.

Tagu-taguan, maliwanag ang buwan.
Masarap maglaro sa dilim-diliman.
Pagkabilang kong tatlo nakatago na kayo.
Isa. Dalawa. Tatlo.

Advertisements

Sirena

by Mark Sherwin Castronuevo Bayanito
Fiction

Nilusob ni Ezra ang dagat ng Sarangani. Wala siyang pakialam kung hatinggabi na at wala siyang saplot, basta lamang makita niya ang kababalaghang naroroon. Kumalas naman ang bilog na buwan sa pagkakataklob ng mga ulap. Sa liwanag na hatid nito’y mayroon siyang nakita: ulong may mga matang nakatingin sa kanya.

Sinara ko muna ang aking laptop. Nakakapagod kayang mag-isip ng kuwento, lalo na kung ito’y eksperimental – kung ano man ‘yon. Wala pa akong naisip na pamagat, pati ng karugtong ng unang talata. Bakit ko kasi pinagdiskitahang isulat ang sabi-sabi dati na may sirena sa Sarangani Bay, sa may Barangay Bula banda. Pero magtanong ka sa isang taga-GenSan o taga-Barangay Bula, wala silang kaalam-alam tungkol dito. Hindi kasi nila binabasa ang libro ni Ramirez. E, kasaysayan pa naman ‘yon ng lungsod. Hay naku. Kahit na isang talata pa lang ang nagagawa ko ay gusto ko munang magpahinga.

“Uuwi ka ba sa summer?” tanong ni Ezra sa text.

“Hindi e.” text ko naman pabalik.

Wala siyang kaalam-alam na ginagamit ko siya para sa aking kuwento.

Nalalapit na ang pista ng Santo Niño sa Barangay Bula. Nalalapit na ang magarbong selebrasyon at ang paligsahan ng pagsagwan sa Sarangani Bay. Nalalapit na rin ang ika-18 na kaarawan ni Ezra, kasabay ng pista, sa ika-15 ng Enero.

Nalalapit na.

Nilapit ni Ezra ang kanyang mukha sa mukha ng kanyang kasama. Hinalikan siya nito. Nagpumiglas si Ezra, sa unang pagkakataon.

“O bakit?” tanong ni Karen.

“Wala,” sagot naman ni Ezra. “Huwag kang pumunta sa debut ko, ha.”

“Bakit naman? Ikinahihiya mo ako?” tanong ni Karen.

“Oo. Hanggang dito na lang tayo.” sabi ni Ezra, at dali-daling naglakad papalayo.

Sinara kong muli ang laptop. Sumasakit na ang aking mga mata sa ilang oras ng pagtutok sa screen nito. Tuloy-tuloy pa rin ang pag-uusap namin ni Ezra sa text. Nakakairita na siyang maka-text paminsan pero hinahayaan ko na lang. Baka sakaling may makuha akong magandang ideya mula sa kanya. Binuksan kong muli ang laptop. Microsoft Word.

Nanaginip si Ezra isang gabi. Nasa baybayin siya. Naaamoy niya ang lansa ng dagat, tulad ng mga pinapatuyong isda na ibinebenta sa palengke. Sinusubukan niyang tingnan ang malayong dako ng dagat. Wala siyang makita.

“Ma, anong ulam?” tanong ni Ezra sa kanyang ina.

“Tinanghali ka na naman ng gising! Hay naku, Ezra! Madami pa tayong gagawin! Magbukas ka na lang diyan ng lata ng sardinas!” sagot ng kanyang ina.

Araw na kasi bago ng pista. Madami nang kailangang paghandaan. Madaming kailangang gawin.

“Ezra, bantayan mo nga pala si Jun-jun. Baka pumunta sa laot, kukunin ng sirena.” sabi ng kanyang nanay.

“May sirena diyan?” tanong ni Ezra.

“Pista ngayon. Maraming lalaki na nawawala sa dagat. Kinukuha ng sirena.” tugon naman ng kanyang nanay.

“Ma, anong itsura no’n? Ng sirena?” tanong pa ni Ezra.

“Hay naku. Basta. Ulo ng babae tapos katawan agad ng isda. Wala nang leeg.”

“Pa’no ni’yo nalaman?”

“Tanong ka naman nang tanong! Tumigil ka nga!”

Abalang-abala ang lahat sa paghahanda. Abala si Ezra sa makailang beses na pagsukat ng gown na susuotin niya sa kanyang kaarawan. Lagi na lang ang kaarawan ni Ezra ang nagiging kulminasyon ng pista. Kung lalaki nga lang raw si Ezra ay siya na ang Santo Niño.

Tumigil ako sa pagsusulat para magsipilyo ng ngipin. Iniisip ko kung paano dadaloy ang kuwento. Dapat may lalaki rin sa buhay ni Ezra. Aba. Parang manliligaw lang a. Naku. Kung wala lang akong eksam sa Math, hindi ako maghihirap ng ganito sa paggawa ng kuwento.

Pumunta si Ezra sa labas, sa baybayin. Naroroon ang mga lalaking abala sa pagpipinta ng mga bangkang ipanlalaban sa pista.

May lumapit na lalaki kay Ezra, walang pantaas, at may dalang dalawang supot ng Coke. “Inom ka muna, miss,” sabi nito.

“Salamat. Ano’ng pangalan mo?”

“Raul. Ikaw?”

“Ezra.”

“A! Ikaw ‘yong taga-malaking bahay!”

“A, oo.”

[Makalipas ang mahaba-habang pag-uusap]

“Uy, punta ka naman sa birthday party ko bukas.” sabi ni Ezra.

“Pwede ba ako do’n? Wala akong susuotin.”

“Ay. Magkita na lang tayo sa labas ng bahay.”

“Pa’no?”

“Basta.”

Tatalikod na si Ezra nang nabigla siya sa nakita niya sa laot. Isang buntot ng sirena.

Nang lumingon naman si Raul ay wala naman itong nakita.

“Mauna na ako,” sabi na lang ni Ezra.

Kinagabihan, nanaginip muli si Ezra. Nakita niya si Karen, nakatayo sa harapan niya, sa baybayin ng dagat. Biglang dumating si Raul at nilunod si Karen sa dagat. Nakatayo lamang si Ezra, pinagmamasdan ang nangyayari. Maya-maya, nagpakita ang isang sirena. Inakit nito si Raul at sabay silang naglaho sa dagat. Naiwan si Ezrang nakatayo lang sa baybayin.

Kinatok ako ni Gilbert. Naistorbo na naman ako sa ginagawa ko. Pumapasok pa naman ang mga ideya sa isipan ko. Ayun. Nawawala na naman.

“Sherwin! Pa’no mo pinag-aralan ‘yong mga alkanes, alkenes, chuva?” tanong ni Gilbert.

“Ha? Bakit? May paraan ba talaga para pag-aralan ‘yun?” tanong ko naman, nalilito sa tanong niya.

“Hindi. Kasi ang gagawin ni sir, may malaking molecule tapos ‘yong iba’t ibang organic molecules,” sagot naman niya.

“E di i-drawing mo muna.”

“May drawing na doon.”

“I-drawing mo.”

“May drawing na nga.”

“I-drawing mo nga ulit para matuto ka. Umalis ka na nga. Madami akong ginagawa.”

Sumikat na ang araw. Marami ang mga dumayo sa Barangay Bula upang makikain, hindi talaga para ipagdiwang ang araw ng Santo Niño. Masyado nang matrapik sa mga daanan. Nagkasalubong ang landas nina Karen at Ezra.

“Ano bang problema mo?” tanong ni Karen kay Ezra, mahigpit na hinahawakan ang braso nito.

“Ano’ng problema mo rin?” sabi ni Ezra, pilit na nagpupumiglas.

“So ganito na lang tayo?”

“Wala nang tayo!”

Dumating si Raul at agad na inilayo si Ezra kay Karen.

“Umalis ka na!” sigaw ni Raul kay Ezra.

“Salamat, Raul,” sabi ni Ezra.

“Wala iyon. Bakit ka nandito? Di ba kaarawan mo ngayon?” tanong ni Raul kay Ezra.

“A, oo. Naghahanda pa lang sila.” sagot naman ni Ezra.

Maghapong nag-usap sina Ezra at Raul, at nang malapit nang gumabi, bumalik na si Ezra sa kanyang bahay.

“O, sa’n ka galing? Kanina pa kita pinapahanap kay Jun-jun! Gabi na, Ezra!” sermon ng nanay ni Ezra pagkarating niya ng bahay.

Hindi niya ito pinansin. Agad na niyang sinuot ang kanyang pulang gown at nagpa-make up.

Pumasok sa kuwarto ko si Kuya Jerome.

“Uy, labas tayo. May movie marathon sa TV area,” sabi ni Kuya Jerome.

“O talaga? Ano’ng palabas?” tanong ko naman.

“The Classic,” sagot niya.

“Korean?” tanong ko ulit.

“Oo,” sagot niya ulit.

“Napanood ko na ‘yon,” sabi ko naman.

Malalim na ang gabi. Matapos asikasuhin ni Ezra ang kanyang mga panauhin, tumakas siya at lumabas, may dala-dalang mga bote ng alak.

Naabutan niya sa labas si Raul.

“O, ba’t ka may dalang alak?” tanong ni Raul.

Binaba ni Ezra ang mga bote ng alak at hinagkan si Raul nang madiin.

Ayan. Malapit na akong matapos. Pero tinatamad na akong magpatuloy. Hay naku. Sandali, ano na ba ang gagawin ni Ezra at Raul sa bandang ito? Magtatanan? Magtatalik? Magtatagay? Ay ewan. Basta pupunta sila ng baybayin ng Sarangani Bay.

Nilusob ni Ezra ang dagat ng Sarangani. Wala siyang pakialam kung hatinggabi na at wala siyang saplot, basta lamang makita niya ang kababalaghang naroroon, ang misteryosong sirena. Kumalas ang bilog na buwan sa pagkakataklob ng mga ulap. Sa liwanag na hatid nito’y mayroon siyang nakita: ulong may mga matang nakatingin sa kanya. Ang mga matang nakatingin sa kanya ay napakapamilyar. Mukha niya ang nakikita niya. Ngunit hindi iyon repleksiyon lamang. Lumitaw ang karugtong ng katawan — makaliskis, maitim. Iyon na pala ang sirena, sirenang may ulong tao – ulo niya – at katawan ng isda. Tama nga ang nanay niya. Wala na itong leeg. Hindi maalindog. Hindi maganda.

Ayan! Patapos na talaga ako! Makakapag-aral na ako sa wakas ng Math. Hay naku. Huling talata na lang.

Natapos na ang piyesta kinabukasan. Laking gulat ng matatanda sa Barangay Bula na wala ni isang lalaking nawala sa dagat. Naging mapagbigay ngayon ang mahiwagang sirena. Nagluluksa naman ngayon ang pamilya ni Ezra sa bigla niyang pagkawala. Isang gown na lamang ang natagpuan sa baybayin.

Mithi

By Boon Kristoffer Lauw
Fiction

Isang napakalakas na dagundong ang yumanig sa aming bahay nang gabing ‘yon. Napayakap ako kay ate. Sinundan ito ng mga pagkabasag ng mga salamin.

Gising na rin si ate. Niyakap niya ako nang mahigpit bago ako pinakawalan, ngunit nanatili ang kanyang kamay sa nanginginig kong balikat.

“Huwag kang matakot. Sisilipin ko muna, ha?” sabi niya. Matagal kaming nagkatitigan. Kumikislap ang kaniyang mga mata sa dilim na parang mga bituin. Sabi niya sa akin, ganoon din ang aking mga mata, pero di ako naniwala –  buwan pa siguro, sa laki ba naman ng mga mata ko.

Tumango na lang ako, kahit naninigas ang katawan ko. Alam ko bakit kami binubulabog. Hindi ko na kailangang sumilip. Pero sa isip ko: sana, nagkamali lang ng pasok ang mga sundalo, at aalis din at ibabalik ang mga nasira nila – o kahit hindi na nila ibalik, basta umalis lang sila. Sana.

Noong nakaraang linggo lang, nabalitaan naming pinasok ng mga sundalo ang bahay nila Mateo. Kaklase ko siya sa highschool. Mabait. Matalino. May prinsipyo at pinaglalaban. Hindi na namin siya nakita mula noon, maging ang pamilya niya.

Ganito ang batas militar.

Gumapang ang liwanag mula sa gitna ng bahay papasok sa maliit na siwang na dulot ng pagbukas ni ate ng aming pinto. Hindi ko makita ang mga pangyayari sa liit ng butas ngunit dinig na dinig ko ang mga sigawan galing sa sala.

“Ano pong maipaglilingkod namin sa inyo?” tanong ng maliit na boses ni tatay.

Nakarinig ako ng malakas na pag-ungol bago ang malakas na pagtilapon ng isang katawan sa aparador sa sala.

“Nasaan ang Ibong Adarna?” Iyon ang bansag ng mga sundalo sa isa sa mga pinaka-wanted ng pamahalaan ngayon.

Milagros Adarna. Ito ang tunay na pangalan niya. Isa sa mga lider ng Makabagong Katipunan ng Pilipinas o mas kilala sa tawag na MPK. Kilala siya hindi lamang sa pamumuno sa mga nagrerebelde sa pamahalaan kundi mas lalo na sa kanyang mga nilikhang kanta. Mahigit na ipinagbabawal ang pagkanta at pagpapatugtog ng kanyang mga awitin. Sino man ang mahuling gumawa ng alinman sa mga ito ay dinadakip agad ng mga sundalo para “kuwestiyunin”.

Kapares ng mababasa sa alamat, dalawa ang epekto ng kanyang mga kanta. Ang mga ito ay hele para sa naghihirap na taumbayan, panghilom sa mga sinugatang puso ng batas militar. At kamandag naman para sa mga kaaway – sa diktador at sa kanyang militar.

Siya ang Ibong Adarna.

Siya ang aking ina.

Siya ang dahilan ng matagal nang takot at pangamba sa aming mga puso. Ang dahilan kung bakit sinasaktan si tatay ngayon. Sana hindi ko na lang siya ina.

“Nasaan ang asawa mo?” galit na tanong ng isang sundalo. Ramdam ko ang pagkamuhi sa mga salita ng armadong lalaking naghahanap sa Ibong Adarna. Ano na naman ang ginawa mo, Nay?”

“Patawad po. Hindi ko po alam. Patawad po,” pagmamakaawa ni tatay. Isa lamang siyang simpleng manunulat. Pigil sa pagpuna sa mga katiwalian at kababuyan ng gobyerno at labis sa pagpuri ng mga walang kuwentang bagay gaya ng kung anong mga piging ang dinaluhan ng diktador at ng kanyang gabinete. Isa lamang ito sa mga paraan niya upang itago ang koneksiyon namin sa Ibong Adarna, bukod sa magkaibang apelyido – gamit kasi ni nanay ang Adarna, hindi ang Esguerra ni tatay. Ngunit nahanap pa rin ng militar ang koneksiyon namin sa kanya.

Narinig kong sinipa o sinapak muli si tatay at bumagsak ang katawan niya sa sementadong sahig. Hindi pa man ako nakahihingang muli, narinig ko namang mahulog ang gabundok ng mga libro – malamang kay tatay. Sumabog ang luha sa mga mata ko, at may kaunting tunog na napakawala sa bibig ko.

Patay.

Tumahimik bigla sa labas.

Nagkatinginan kami ni ate. Hindi kami dapat nag-ingay. Hindi dapat ako nag-ingay. Alam na alam naming dalawa batay sa mga balita kung ano ang ginagawa ng mga sundalo sa mga babae. Hindi ko na mapigilan ang iyak ko.

Sinara ni ate ang pinto, saka dali-daling tumakbo papunta sa akin. Kumuha siya ng damit at pinakagat sa akin. Natigil nito ang ingay ko.

Ngunit biglang umiyak si ate. Maingay. Hindi siya ganito umiyak. Tahimik lang.

“Ate, bakit?” sinubukan kong sabihin.

Kumunot lang ang noo niya.

Malakas na dagundong sa aming pinto ang sumunod. Parang may itinatapon na katawan dito. Ayan na sila!

Madali akong itinulak ni ate papasok sa aparador. Sinubukan niyang gamitin pansara ang mga hanger sa pintuan ng aparador.

Patuloy pa rin ang malalakas na pagbagsak ng katawan sa pinto. Sa tingin ko, kaunting sipa na lamang at sigurado akong bibigay na ang mga bisagra.

Sa kaunting siwang sa aparador, nasilip ko ang mukha ni ate. Isinandal niya saglit ang kanyang mga kamay sa pinto habang nakatitig sa sahig. Para siyang nagdarasal. Kinamuhian ko ang ideyang ito. Kung totoong nakikinig ang Diyos, matagal na sanang tapos ang batas militar – sa dami ba naman nang nagdarasal.

Alam naming dalawa kung ano ang parating. Kung ano ang mangyayari. Tumigil sa pag-ungol si ate. Ngayon, tunay na ang kanyang mga luha.

Hindi ko na rin mapigilan ang sarili ko. Umagos na ang luha ko. Napigilan nang bahagya ng damit ang pag-ungol ko ngunit mayroon pa ring kaunting lumabas na tunog.

Napatingala si ate bigla. Sa isang hininga, binawi niyang lahat ang luhang kanyang naiiyak na.

“Mithilaya, makinig kang mabuti sa akin,” garalgal na sabi ni ate. “Gusto kong ipikit mo ang mga mata mo. Kahit anong mangyari, kahit ano pa man ang marinig mo, huwag mong bubuksan ang mga ito. At higit sa lahat, huwag kang gagawa ng ingay. Sa tingin mo ba, kaya mong gawin ang mga iyon para sa akin?”

Ngumiti si ate pagkatapos.

Puno naman ng laway at luha ang damit na nasa aking bibig. Tumango lang ako ng dalawang beses.

“Salamat, Mithilaya.”

Sinimulan muli ni ate ang pag-iingay at nagtago sa ilalim ng aming kama.

Patuloy namang umuungol ang pinto ng aming kuwarto. Hindi ko na makita si ate sa ilalim ng kama ngunit naririnig ko pa rin ang boses niya. Tuyo na ang lalamunan ko at mahapdi na ang mga mata dahil sa alat ng luha ko.

Pagkatapos ng ilan pang pamumuwersa, bumigay ang mga bisagra.

Tawag

by Mark Sherwin Castronuevo Bayanito (Flash Fiction)

E, kung sabihin kong –

Agad kong binura ang nai-type kong mensahe na ipapadala dapat kay Carlo. Palakas nang palakas ang tibok ng puso ko. Namimintig ang mga kamay ko. Nanlalamig ako sa kakaibang pawis. Kaya ko bang sabihin sa kaniya? Ano naman kaya ang ire-reply ng mokong?

‘Tol, –

Nokia tune. Carlo calling. Answer. Reject. REJECT.

Putang ina. Bakit tumatawag si Carlo?

Nokia tune. Carlo calling. Answer. Reject. REJECT.

Nokia tune. Carlo calling. Answer. Reject. ANSWER.

“Tang ina mo naman Lorenzo, ba’t ayaw mong sagutin? Ano bang problema mo ‘tol?”

Hindi ako sumagot.

“‘Tol,” patuloy niya, “sorry kung niligawan ko si Maya. E, hindi mo naman sinabi sa ‘kin na gusto mo siya!”

“Gago,” hindi ko napigilan ang sarili. “Hindi kasi gano’n, e.”

“E, ano?” tanong niya.

Lumunok ako ng laway. Gusto kong sabihin pero parang ayaw lumabas sa lalamunan ko.

“Tol, ano?” nag-aabang siya. “Putang ina naman, sagutin mo ako!”

“Carlo,” dinig ko ang sarili kong hininga, “gusto kita.”

“PUTANG INA. Ano’ng sabi mo?” Malutong. Siguradong may kasamang talsik ng laway.

“Sabi ko,” mas marahan kong sabi, “gusto kita.”

“Putang ina.”

“Putang ina mo rin, pare.”

“Putang -”

Call ended. Duration: 0:47

Sa Kabilang Dulo ng Baril

by Mariz Leona (Fiction)

Nagkukumpulan ang mga kapitbahay namin sa harap ng bahay nang bumaba ako sa aking bisikleta. Ipinarada ko ito sa koral ng aming bakuran at kinuha sa sinabitang hawakan ang mga isdang binili sa talipapa para ulamin ngayong gabi.

“Ano’ng nangyari?” tanong ko sa mga tao.

Walang sumagot.

Nilapitan ko ang isa naming kapitbahay na may kinakausap na mga lalaking hindi ko kilala. “Ano po ang nangyari?” tanong ko sa kaniya. Mukhang hindi niya ako narinig at patuloy pa rin siya sa pagkausap sa mga lalaking hindi ko kilala.

May narinig akong umiiyak. Agad kong sinundan ang boses ng umiiyak. Si Nana, ang nakababatang kapatid ko. Nanginginig siyang nakaupo sa sulok ng kubo, na pinagtatrabahuan ni Papa. Magkasama lang sila ni Papa kanina, a.

Nilapitan ko siya at niyakap. “Ano’ng nagyari dito? Bakit ka umiiyak? Nasaan si Papa?”

Hindi siya umiimik at patuloy lang sa pag-iyak.

“Jessa, sagutin mo ako!” Hinawakan ko siya sa balikat at niyugyog-yugyog. Ano ba ang nangyari dito? Umalis lang ako saglit, ganito na ang binalikan ko.

Napatingin ako sa lamesa kung saan nagtatrabaho si Papa. Nagkalat ang mga papel dito. Binaling kong muli ang aking atensiyon sa kapatid kong umiiyak pa rin.

“Jess, anong nangyari dito?”

“Kuya… si Papa,” nanginginig niyang sabi.

“Ano’ng nagyari kay Papa?” Lumakas ang tibok ng puso ko.

“Si Papa…” ‘Yon lang ang sinabi niya at humagulgol ulit.

“Tahan na, Nana.” Sinubukan kong maging mahinahon sa pagtatanong sa kaniya. “Bakit ang kalat? Bakit wala si Papa?”

“Pulis…”

“Anong pulis, Nana? Anong pulis?” nataranta kong tanong.

Huminga nang malalim ang kapatid ko. “Kuya, may limang lalaking pumunta dito kanina…  Sabi nila, pulis daw sila.”

“Ano’ng ginawa nila? Sinaktan ba nila si Papa? Sinaktan ka ba?” Tiningnan ko ang maliit na katawan ng kapatid ko kung may pasa ba siya o sugat, ngunit wala naman akong nakita.

“Hindi nila ako sinaktan, Kuya. Si Papa.” Umiyak na naman ito.

Pinaupo ko siya nang maayos upang mas kumalma.

“Kuya, may limang lalaking pumasok dito kanina. Nabigla kami ni Papa. Nilukot nila ‘yong mga papel sa mesa. Tapos sabi nila, pulis daw sila. Kinuha nila ‘yong mga pera sa ibabaw ng lamesa, tapos pinilit nilang kunin ‘yong pera sa bulsa ni Papa.” Humagulgol pa siya. “Kinuha no’ng isang lalaki ‘yong pera ko. Sabi niya, ibigay ko daw lahat. Tapos… tapos…”

“Tapos ano?”

“May inilabas na baril ‘yong isang lalaki.” Lumakas ang pag-iyak niya.

Niyakap ko nang mahigpit gamit ang isang kamay ang kapatid ko, na nagpatuloy sa pagkukuwento.

“Kuya, siniko nila si Papa sa tiyan nang pinipigilan ni Papa ‘yong kamay ng lalaki na makapasok sa bulsa niya. Ibinigay na lang ni Papa ‘yong lahat ng pera sa bulsa niya. Siniko ulit siya no’ng lalaki, tapos sinabi niyang mag-uusap daw sila ni Papa. Umalis sila kasama si papa.” Nanginginig pa ring umiiyak ang kapatid ko. Hindi ko namalayang lumuluha na rin pala ako.

“Kuya nasaan si Papa?” tanong pa ng kapatid ko. Hinarap ko siya at tinitigan sa mga mata niya.

“Jess,” sagot ko, “dito ka lang muna. Hahanapin ko si Papa.”

Patakbo akong pumunta sa loob ng aming bahay. Nang papalapit na ako sa pinto, may narinig akong nag-uusap sa loob. Boses ni Papa ang isa. Lumakas ang pintig ng puso ko.

“Pa!” Nabuksan ko na ang pinto. Nakita ko si Papa na nakatayo habang si Mama naman ay nakaupo sa sofa. May dalawang lalaki na kaharap si Papa. Pero bakit dalawa lang sila, akala ko ay lima? Doon ko naalala ang tatlong lalaking kausap ng aming kapitbahay sa labas.

Tumingin sila sa akin. Ngayon ko lang napansin na umiiyak pala si Mama habang si Papa naman ay tuliro. Nanikip ang dibdib ko sa nakikita ko, pero naitanong ko pa ring, “Ano pong nangyayari pa? Sino po sila?”

“Mga pulis kami,” sagot noong isa na malaki ang tiyan at nakasalamin. Binulungan niya ang kasama niyang lalaking bilugan ang mukha, di kataasan, at medyo malaki rin ang tiyan. Mukha rin silang hindi pa naliligo at may amats pa. Hindi mo mahahalatang mga pulis kung hindi sila nakasuot ng t-shirt na may nakasulat sa gilid na pulis.

Lumapit sa akin ang lalaking binulungan kanina ng kasama niya. Kakapkapan sana ako ngunit hinarang ni Papa at sinabing, “Umalis na kayo! Naibigay ko na ang gusto ninyo!”

Nakitang kung ngumisi ang mga ito at tiningnan ulit ako habang lumabas ng bahay namin. Nakahawak pa ang isa sa baril nito.

Bumuntonghininga si Papa sabay sa paghagulgol ni Mama na hindi ko namalayang nasa tabi ko na pala at niyakap ako.

“Ano po ang nangyari? Sino po sila?” tanong ko.

“Mga pulis, anak,” sagot ni Papa.

“Ano po ang kailangan nila? Kinilkilan ka po ba nila?” Nakuyom ko ang aking mga kamao.

“Wala na naman siguro silang pera para sa mga luho nila,” sagot ni Mama habang umiiyak. “Palagi na lang ganito kung maka-demand sila ng pera. Parang may ipinatago.”

“Pa, magsumbong tayo,” suhestiyon ko.

“Saan? Kanino? Ano’ng sasabihin natin?” sabi ni Mama.

“Sa pulis o sa mas mataas pa. Hindi tama ang ginagawa nila.” sagot ko, ngunit alam ko na hindi puwede.

“Alam mong hindi puwede anak. Iligal ang trabaho ko.” sagot ni Papa.

Pag nakatapos na ako, ako na ang magtatrabaho, ang naisip ko, pero ang sinabi ko ay “Pero Pa, hindi naman ito kagaya ng pagbebenta ng droga. Hindi ka naman nagnanakaw. Hindi ka naman nananakit ng kapuwa. May karapatan ka rin. Hindi puwedeng apak-apakan at yurakan ka lang nila porke mga pulis sila!” Napahagulgol na lang ako.

“Ngunit kahit bali-baliktarin natin, iligal pa rin ito, anak.” nakayukong sabi ni Papa.

Huminga ako nang mamalalim at tiningnan si Papa. “Magkano na naman po ang kinuha sa inyo?”

“Sampung libo,” sagot ni Mama.

“Pa! Wala tayong ganoong kalaking pera, a!”

“Inutang ko muna ang koleksiyon,” kalmadong sagot ni Papa.

Hindi na ako sumagot. Binuksan ko ang pinto.

“Saan ka pupunta?” nag-aalalang tanong ni Papa.

“Susundan ko sila.”

“Huwag na. Hayaan mo na sila.” sabi ni Papa.

“Hindi ‘yon sa iyo, Pa. Baon na kayo sa utang dahil sa pag-aaral ko.”

“May droga silang dala baka lagyan ka lang nila,” sabi naman ni Mama. “Mga nakahithit na ang mga iyon, Anak. Huwag nang matigas ang ulo mo.”

“Pero dapat natin silang isuplong!” Umiiyak na ako.

“Pa? Papa!” Natigil ako sa paghagulgol nang marining ko ang boses ni Jessa. Tumakbo siya para yakapin sina Papa at Mama.

Mas lalong nag-alab ang kagustuhan kong makatapos na sa pag-aaral at maging isang ganap na abogado. Lumapit na rin ako para makisali sa yakapan.

“Kuya, ang isda!” Napatingin ako sa kaliwang kamay ko na inginuso ni Jessa. Hawak-hawak ko pa rin pala ang pulang supot na may isda. Napangiti ako.

Pangarap ni Ija

By Doren John Bernasol (Fiction)

Nang dumating si Ija sa kanilang bahay, agad niyang ibinalita sa ina ang mataas na markang nakuha niya sa pagsusulit. “At alam mo, Nay,” dagdag ng dalagita, “ang sabi ni ma’am, dapat maging guro rin ako tulad niya kasi magaling daw ako sa klase.”

Hindi umimik si Tuya. Naalala niya na sa susunod na buwan pala ay magtatapos na ng hayskul ang kanyang bunsong anak. Ni handa para sa pagtatapos nito ay nahihirapan na sila, paano pa kaya ang paghagilap sa hiling nitong pangkolehiyo?  Lunok-laway niyang tinapat si Ija na baka hindi na kayanin pang maipagkolehiyo ito.

Hindi na humingi ng paliwanag si Ija nang marinig ang ina. Batid na rin niya ang sitwasyon nila.

“Magsaing ka na,” utos ni Tuya. “Medyo damihan mo kasi dito raw maghahapunan si Sir Pablo.”

Nabuhayan ng loob si Ija nang marinig ang pangalan ng kakilala nilang maykaya. “Nay, baka po matulungan tayo ni Sir Pablo. Baka may alam siyang scholarship para sa akin, o kahit mapapasukang trabaho na lang po. Ayaw ko pong huminto.”

Umiwas ng tingin si Tuya at hindi tumugon. Pumasok na lamang si Ija sa kuwarto at nagbihis.

Nang dumating si Lano, ang ama ni Ija, muling nagkuwento ang dalagita tungkol sa kanyang mataas na marka at sa sinabi ng guro, ngunit tulad ni Tuya, iling at malulungkot na salita lang din ang naging tugon ni Lano.

Nanlumo si Ija. Matutulad lang siya sa kanyang mga nakatatandang kapatid. Nagbukod ang mga ito nang maaga at hindi nagkaroon at nakatupad ng matatayog na pangarap.

Ilang sandali pa ay dumating na si Pablo nang nakamotor. Nagdala ang bisita ng litsong manok at pansit gisado. Parehong mainit pa. May nakasupot din siyang dalawang lapad. Malapit siya sa mag-anak na katutubo dahil matagal nang nagtratrabaho sa kanyang lupain si Lano, at si Tuya ay naging yaya ng kanyang mga anak noong iwan siya ng asawa.

Akmang sasalubungin ng malakas na ulan ang pagdating ng gabi, kaya bago pumikit ang dapithapon ay sumilong na ang lahat. Habang nag-iihaw ng tilapya ang mag-ina, nag-inuman sina Pablo at Lano. Halos tungkol kay Pablo ang naging usapan. Malaki ang negosyo nitong pautang at malawak ang lupain, kaya napag-aral nito ang tatlong anak sa lungsod, at ang mga ito ay may magagandang trabaho at maaayos na pamumuhay na ngayon doon.

Sarap na sarap si Ija sa kanilang hapunan. Minsan lang sila magkaroon ng gan’on karaming ulam. Tinanong siya ni Pablo kung ano ang napipisil niyang kurso para sa kolehiyo. “Gusto ko pong maging guro,” walang pag-aalinlangan niyang sagot.

Natahimik sina Lano at Tuya, at lihim na nagpasalamat nang hindi na sinundan pa ni Pablo ang tanong.

Bumuhos ang ulan sa kalagitnaan ng kanilang hapunan, at lalo pa itong lumakas nang matapos silang kumain. Inalok ni Lano ang amo na doon na lang magpalipas ng gabi.

“Oo nga, sir,” dugtong ni Tuya. “Tiyak madulas ang daan pauwi sa inyo mamaya. Delikado. Nakamotor pa naman kayo.”

“Saka hindi pa natin nabubuksan ang ikalawang lapad,” sabi ni Lano, sabay tawa nang bahagya.

“Ipatuloy na lang natin ang inuman,” sagot ni Pablo. “Pero uuwi ako kapag tumila ang ulan.”

Matapos ang hapunan ay inilatag sa mesa ang isa pang lapad at ang mga tirang ulam para gawing pulutan. Nagpatuloy sa pag-inom sina Pablo at Lano. Nakisali sa kanilang usapan si Tuya.

Lumalim ang gabi. Dumako roon at rito ang usapan, at patuloy pa rin ang bugso ng ulan. Naubos nila ang pangalawang lapad, at nadagdagan pa ito ng tinatagong tuba ni Tano. Nang muling mag-alok ang mag-asawa na doon na siya magpalipas ng gabi, hindi na tumanggi si Pablo.

Ginawa ni Ija ang kanyang takdang aralin at nagpaalam sa matatanda na mauunang matulog, ngunit hindi siya nakahiga agad dahil narinig niya ang kanyang pangalan. Pinag-uusapan siya ng matatanda. Nilapat niya ang tenga sa dingding na pawid at nakinig sa usapan.

Sa hapag-kainan, ipinapaliwanag ni Tuya kay Pablo ang kalagayan ni Ija. “Gusto sanang humingi ng tulong ng anak namin sa ’yo, kasi hindi na namin magawang mapag-aral siya ng kolehiyo. Baka may kakilala kang makakatulong sa kanya o kahit mapapasukang trabaho habang nag-aaral siya.”

Ilang sandaling nangalumbaba si Pablo, pagkatapos ay sinabing, “May mga kalabaw ako, at may ilang ektaryang lupaing hindi ko na naaasikaso. Sapat na sigurong dori iyon para kay Ija?”

Nagising ang inaantok na diwa ni Ija. Kahit kailan hindi sumagi sa isip niya na mamutawi ang ganung salita sa bibig ni Pablo. Kahit normal sa tribu nila na ipagkasundo ang babaeng anak sa taong may kakayahang magbigay ng dori, anuman ang edad ng lalaki, hindi niya inakalang mapapasok siya sa gan’ong sitwasyon. Buo na ang isip niya dati pa man na magtatapos siya ng pag-aaral at gagawa ng mga sariling desisyon.

Ang mag-asawang Lano at Tuya naman ay hindi na masyadong nagulat sa tinuran ni Pablo. Noon pa man ay nagpaparinig na ito hinggil sa pagnanais nitong may makakasama at mag-aalaga sa pagtanda.

“Nabanggit ko na ito sa inyo dati pa,” sabi ni Pablo. “Naidulog ko na nga ito sa datu ng inyong tribu.”

“Ngunit, sir,” sabi ni Tuya, “hindi pa ganoon ka handa ang anak ko sa hinihiling mo. Musmos pa siya para maging ina.”

“Hindi ko naman nais na magkaanak pa, o magkaanak kaagad. Paaralin ko si Ija. Tutuparin ko ang pangarap niyang maging guro.”

Sa loob ng kuwarto, narinig ni Ija ang ama. Hindi klaro sa kanya ang mga salita nito dahil mahina ang boses nito, nag-aalala ngunit hindi umaalma. Parang alam na ni Ija ang pasiya ng ama.

Hindi alam ni Ija kung ano ang gagawin. Puwede siyang lumayas, ngunit saan siya pupunta? Puwede siyang magtrabaho, ngunit ano’ng trabaho ang kaya niya, at sapat ba ang kikitain niya para mapaaral ang sarili? Puwede siyang tumanggi sa alok ni Pablo at huminto na lang sa pag-aaral, ngunit paano na ang mga pangarap niya?

Ang matatanda ay patuloy pa rin sa pagkakasundo kasabay sa paglunok ng matamis na tuba, ang mahalagang pagpapasiya. Hanggang sa unti-unti na rin silang nagligpit at wakasan ang gabi sa pamamahinga. Unti-unti na rin sa wakas napagod ang ulan. Ang marahan nitong buhos ng mga natitirang patak ay salungat sa bumabalisbis na luha ni Ija. Itinago niya ang pag-iyak sa pamamaluktot at mahigpit na yakap sa unan. Ang bigat ng sumaklob na hinagpis na iyon sa kanya ay simbigat ng katitilang ulan.

Kinaumagahan, hindi pa nakadungaw ang araw sa langit ay nagising na si Tuya. Niyugyog nito si Ija. “Anak, gising na. May mahalaga tayong lakad ngayon.”

Nagmulat ng mata si Ija.

“Bangon na,” sabi ni Tuya. “Maghanda ka ng isusuot mo.”

“Handa na dati pa ang uniporme ko, Inay.”

“Hindi. Liliban ka muna ngayong araw sa klase. May mahalaga tayong lakad nina Sir Pablo at ng itay mo.”

“Saan po?” pagmamaang-maangan ni Ija.

“Sa datu.”

Hindi umimik si Ija. Bumangon siya at tinulungan ang inang tiklupin ang banig.