The Days and Nights of Claire

By Zaira Mae Calub

I opened my eyes and, once again, found myself alone in my room. The shutters were partly drawn, and some of the morning sunshine slipped through it to become thin strips of light on the floor.

I sat up, feeling the stickiness on my naked body. The stickiness that came from the bodily fluids we had shared the previous night. I could also feel the pain in my breasts, which he had squeezed and pinched so hard, and the raw pain in between my legs from his playing with me all night.

I didn’t want any of it, but there was nothing I could do. He dominated me.

I got up and saw how messed up the bed was. Along with the tangled sheets were the things he had needed to heighten his pleasure. The “toys” were there. I didn’t even know how many times they had been used on my body. Along with these toys were photographs and a handkerchief. They were hers. The girl he was obsessed with.

Pictures of her he had taken from her social media accounts and a handkerchief of hers he had somehow gotten hold of. He would look at the photographs while using my body for his lustful needs. The handkerchief he would put over his nose from time to time.

He was crazy, I knew, but so was I for letting him stay in my life.

I got into the bathroom to take a shower, the memories flashing in my mind as the cold water consumed my body.

I could still remember when I was a helpless little girl. My parents died, and I had to live with my aunt, who abused me. Nobody knew about it. At first I was clueless about what she was doing repeatedly to me. I got older and learned that it was hideous. However, there was no one I could talk to about it, and I didn’t see what the point was, so I just let her do it whenever she wanted.

I never liked it. I hated it. I hated her.

I was twelve when he showed up. I always thought of him as a strong boy, ready to protect me.

When my aunt and I were waiting for the traffic light to turn red so that we could cross the road, he just showed up from nowhere and pushed her in front of a speeding truck. She died immediately. There were no other witnesses.

That was the day I was freed from her, thanks to him.

However, since the day my aunt died, he never left me. That psychopath. He’d be there from time to time, dominating my body while I couldn’t do anything but let him. He had killed my aunt and taken over.

I got dressed and went out for a walk.

I brought some of his money. He always had money, and I didn’t know where it came from.

I had no money of my own. I didn’t work. I wanted to be a nurse when I was little, but since I was molested, my self-esteem was shattered. I didn’t have the courage to apply for a job. I didn’t even like talking to people. Money was another reason why I was dependent on him.

I walked down the suburban road out of that house he called home, or at least based on the Home Sweet Home doormat that must have never been washed since it was laid down on the front doorstep.

I could feel my legs ache a bit in every step, but I managed to hide it.

I didn’t really know where they would lead me, until I passed by the university where she was studying. I guessed that because of the uniform she was wearing in some of the pictures.

It was peaceful, or perhaps it was the morning. I still found schools and universities quite inviting. It had been a long time since the last time I sat in a room filled with people my age. Lately I had been only doing it in my imagination—joking with others, building friendship, learning with them, growing older with them. In reality, the only person I had grown older with was he.

I slipped out of my daydream and entered a coffee shop. Here I would have my pancake, coffee, and anything I could pick up from the magazine rack. The rest of the morning I would spend here until it was time for lunch, and by then I must move to a fast-food restaurant.

But fate had other plans.

As I was finishing my pancake, the door of the coffee shop burst open, the chimes tinkling.

It was a woman my age, wearing a white shirt tucked in her tight jeans. Her hair was pulled into a ponytail, and her face was frantic. Her eyes were scanning the room, and they stopped at me. “You!” she said.

I was scared. She rushed to me.

“Ma’am, please do not disturb our customers,” a waitress told her.

But the ponytail girl was already face to face with me, her eyes wide and pleading. She held my hands. “Can I have some of your time, please?” she said. “Do you have free time, an hour or so, Miss? Please please pleeease . . .”

I was so anxious that instead of saying what I should, I said the truth. I had time. “Y-yes.”

“Yes? Yes! You’re perfect!” She pulled me out of my seat, and before the waitress could complain again, she was already dragging me out of the coffee shop.

I didn’t have time to think clearly. I was suddenly taken away by the ponytail girl, the girl whose beautiful hair fell nicely to her shoulders on the pictures.

* * *

“You can open your eyes now.”

When I looked, I was in awe. Half of my face looked like a night sky spiraling with stars. I was like a galaxy.

“What do you call this?” someone asked, an old man with huge glasses.

“Day and Night,” she answered, smiling widely.

The old man nodded and proceeded on studying my painted face.

After the judges returned to their respective seats and the scores were tallied, the host of the program spoke again. “And the winner is . . .”

She had a genuine smile all throughout even if she didn’t win. She winded up second, but for me she was the best.

“I really want to thank you,” she said as we walked away from the crowd. We were heading to the restroom so I could remove the paint on my face. It would be a waste though. I wished I hadn’t have to erase it.

“No, I thank you,” I said, not stuttering at all. She didn’t know how alive I felt with her. I even forgot about him, who could just show up anytime. “It was fun, I didn’t . . . I didn’t know I could be this happy in my life.” I was all smiles.

“We don’t even know each other’s name, for heaven’s sake!” she exclaimed, and we laughed. She stopped to face me. I stopped too.

“My name’s Bella,” she announced, offering her hand, jokingly standing stiff, trying to look like an army general or something. On her other hand she was still holding the paintbrush and the palette, the paint stuck on the wooden frame even if it was held upside down.

“My name is Claire,” I said, grinning—naturally, I believe. “Nice to meet you, Bella.” I shook her hand.

“Nice to meet you too—”

A rumbling sound cut her off. It was my stomach. Her eyes widened. “Oh no, you haven’t had your lunch! It’s already one-thirty PM. I’m sorry.”

“No, it’s OK.”

“It’s not OK! C’mon, I have an idea. We’ll eat at my apartment unit. I’ll cook.”

“No, really . . . There’s no need to.”

But she was already pulling my hand. “Come on. You don’t have anything to do tonight, don’t you?”

“Uhm, yes. But . . .”

“Someone’s waiting for you?”

“No. No one. I’m just . . . shy.”

She chuckled again. “Cute girl. You’re coming with me.”

“Now they’ll look at me. OK, let’s go.” It was my turn to laugh.

She took my hand, and we ran and laughed like crazy kids on an afternoon.

When we were outside her apartment, I wanted to stop myself. I knew I shouldn’t be doing this. But as her warm hand pulled me, her smile so inviting, I could not help but just put my anxieties away. I wanted to stay happy even just for a day. Please, I don’t want this to be ruined, I told myself. I’ve been alone for too long.

Inside her unit, after washing our faces, she let me pick from some of her clothes so I could change in her room. I chose a gray sweater and some shorts.

After I had changed, she let me sit in her couch to watch television. A few moments later, she got out of her room wearing something like a black shirt that had sleeves that she had cut off. It was quite large for her, and her shorts were much shorter than what I was wearing. Her outfit revealed more of her smooth almond-colored skin.

She said, “You see, people get attracted with the good things we do, with our good half, and if someone loves our other half—the messed up and fucked up half—then that someone is what makes us perfect.” She smiled at me and winked. “Please don’t underestimate my dish. Like what I am telling you, there is more to this than what you see.”

While eating, I couldn’t help but stare at her and wonder, Where did those thoughts come from? Has she fallen in love? Did she lose him?

I looked at the only painting hanging on the wall: two hands holding each other. The one which looked like a man’s hand was done in charcoal, while the woman’s hand was painted with colors. The combination of two mediums made it unique.

“He was also an artist,” she suddenly said. “He uses charcoal in his art. He’s the best, if you ask me.”

“What . . . happened to him?”

“He died.” The words seemed so hollow and empty.

I didn’t want to push it any further. “I-I’m sorry . . .” I stood up and was about to go.

“No, Claire. It’s okay.” She held my hand.

I took it back. “No, you don’t understand. I should not be here. I’m sorry. ”

“OK. Just wait a minute.” She rushed to her room.

Moments later, I could hear the tack-tack-tacking of a typewriter. I peered through the open door of her room. She was typing on a small typewriter. After that, she got the paper out of it and used a cutter to remove most of the paper. What was left was a small piece of the paper. She rolled it on her palms. It was half the size of a cigarette stick.

She gave it to me. “Take care, Claire.” Her smile was as warm as ever.

I opened the rolled strip of paper when I got back home, in my own room.

Hi, Claire! Just call me if you need a friend, it said in typewritten letters. Under it was her phone number, and under the number was her name.

“Bella Mendez,” I whispered. I have to burn this. If he sees this . . .

I hurriedly made my way to the door, afraid that he might get here anytime. That was when I tripped from the top of the stairs. The last thing I could remember was the world spinning around me, beating me up in every turn, and then everything went black.

* * *

The breeze was cool that afternoon. The sun was high, but the warmth was comforting to the skin.

The paper bag I was carrying was already making my arm ache. When I was in front of the door, I reached for the keys deep inside my left pocket and slipped it into the doorknob.

With a click, the wooden door creaked open to the dark living room. I put the bag on top of the kitchen counter, and though it was dark, I knew every step going up to my room.

The door of the room was slightly ajar. I could see some light that could only be coming from the lampshade on the bedside table.

When I opened the door completely, time stopped. My heart skipped a beat. My breath was taken away, and my eyes widened. “Bella . . .”

My mind didn’t know how to respond. Bella was lying naked in the bed, her hands bound together and tied to the headboard, her legs wide open, her ankles tied to the opposite corners at the foot of the bed. Her mouth was gagged with a piece of cloth. Her eyes were filled with horror and sorrow as they stared at me. I saw her tears when they reflected the light.

The toys he had used so many times on me were scattered there in the bed with her.

I felt my own tears well up as I stared at the helpless image of her. My knees lost their strength.

How long have I been . . . This can’t be . . . He . . . he raped her. And it’s all my fault. I was crying on the floor. This is all my fault. He used me . . . to get her.

On the floor, I could see the rolled piece of paper I had failed to get rid of. Why? Why should I bring her this kind of misery?

I could feel her helpless stare from the bed. They cut like knives inside me. I wanted to help her, to reach for her. I wanted to explain, but it was already too late. The harm had been done.

I ruined everything.

I stood up and wiped away my tears. This must end today. I must kill him, end him, now. I fished out my phone from my pocket and called the police. I described the situation. They said they would come immediately.

I pulled open the bottom drawer. Inside was the gun that he had been keeping for years. I gripped the handle. It was cold. I cocked the gun, ready to pull the trigger.

I turned to her. I was crying again, harder this time, and with every sob, I could see her eyes fill with tears. Those eyes could be speaking so many things right now, but all I wanted to hear from her was forgiveness.

“I’m very sorry, Bella. It wasn’t me. Believe me, it wasn’t me.” More tears fell from my eyes. I pointed the gun at my left temple.

And pulled the trigger.

* * *

Images flashed in my mind as I felt the cold steel bore through my skull.

I was back in her couch, eating the omelet she had prepared for me, and then I was up the stage, her face so close to me, I could feel her breath. The vision was erratic, like a television constantly changing its channels.

I could see the days and nights I had spent being myself. Random things I had done in my share of time within this body while he lurked at the back of my mind. Simple things that made me feel free, even for a while.

And for another time, the images twisted around me, and I found myself being that child again, lying in bed with my aunt naked over me. I knew every scene. She liked to be addressed as “Master.” She liked being referred to as a man, and I was the helpless little girl she liked to rape. I blamed her for torturing me. She was the root of all this. She gave life to my split personality. She gave life to him.

For one last time, the world spun around me, and I found myself lying on a patch of green grass. The scene seemed so familiar. A big hand touched my shoulder, and when I looked up, I saw a familiar face, smiling down at me. “Dad?” I spoke with a child’s voice. “Daddy?” Tears fell down my cheeks.

“Hey!” He chuckled. “Don’t cry now, my princess.”

His strong arms lifted me, and I saw my mother approach us. Her smile was always caring.

She put her palm on my head and kissed me on the cheek.

“Hush now, baby. You’re safe now.”

The last thing I heard was the distant sound of sirens approaching.

No. Bella was safe now.


White Sikad

By Renaizza Sheen D. Fuentebella

Sweat was trickling down my face when I reached Centro, the settlement right outside the immense campus of Mindanao State University. The walk was tiring, but I had chosen not to ride a habal-habal because I had to save money. I still had to ride a sikad, a lighter type of tricycle, to get home from Centro.

While I was seated inside a sikad, waiting for another passenger to fill it, someone caught my attention. It was an old woman, standing beside the electric post on the side of the computer shop where many sikads were parked.

The woman’s gray hair, which was tied into a bun, complimented her off-white dress and brown slippers. She was carrying a green knitted bag on her right hand and a black umbrella on the other. It looked as though she was waiting for a sikad to stop by and give her a ride, but none did, even the driver of the sikad that I was riding.

The sight wrenched my heart, so I decided to ask the driver to give the old woman a ride, but just as I was about to do it, a white sikad stopped in front of her.

The driver, a man in his fifties, peeped above the roof of his sikad and smiled at her. “Pauli na ka?” he asked.

Her face lit up. “Oo,” she answered. She put her things inside the sidecar and then climbed in.

Since then, I would notice the sight every time I rode a sikad in that area. The old woman would be waiting, and the white sikad would show up and take her home. I wondered if it was just a coincidence.

When I asked the other drivers about the woman and the sikad, they told me they didn’t know her either. All they knew was that whenever they offered the woman a ride, she would decline and wait for the white sikad.

For a couple of weeks, I was not able to go to that area because school often ended late due to one activity or another, and my father had to fetch me from school instead with his motorcycle. One evening, when my father couldn’t fetch me, I decided to walk from school to Centro. The rain was pouring hard, and I was soaking wet, but I had no choice but to continue walking.

I finally reached Centro. I went to the spot where I used to ride toward home, but no sikad was in sight. There was only the old woman standing in her usual spot.

She was under her black umbrella, but it was not enough to shelter her from the cold wind. She was shivering. I felt pity for her, so I approached her and asked her to sit beside me on a wooden bench under the roof of the computer shop.

Ngano wala pa man ka nakauli, Nay?” I asked her when we were seated.

With a worried look, she replied, “Ginahulat nako siya moagi.”

Katong drayber sa puti nga sikad?

She didn’t respond. She stared at the water dripping from the roof. “Asa na kaha to siya? Ganiha ra ko nahuman og pangompra para sa panihapon. Gigutom na jud to si Jun-jun didtoa.” She sighed.

It dawned on me that the driver of the white sikad must be her husband.

Several minutes passed, and I was starting to get worried not only because it was getting late but also because of the old woman’s situation. She remained sitting beside me, staring at nowhere. The white sikad finally arrived.

The driver got off his motorcycle and came to us. He was wet, and I could see from his eyes that he was exhausted and worried. He bent down to look at the old woman. “Pasensya kaayo kung nadugayan kog anhi,” he told her. “Lapok man gud ang dalan.

She stared back at him. Her eyebrows furrowed. “Kinsa ka?

The driver froze. I stood there speechless, not knowing what to do.

Tears formed in the corner of the man’s eyes, but he wiped them off and then went back to the sikad. His head had been bent down for a while before he peeped above the roof of the sikad, like he always did. He smiled at the old woman and asked, “Pauli na ka?

Her face lit up. She walked to him and said, “Dali na kay gutom na jud to karon atong anak nga si Jun-jun.”

The old woman got inside the sikad. The driver offered me a ride home in appreciation of my staying with the woman. I hopped in.

The driver opened the U-box of his motorcycle, took out a jacket, and draped it on the old woman’s shoulders.

She suddenly grabbed the driver’s hand and looked at him. Her eyes glowing, she smiled. “Sukad siya nawala, ikaw na ang gasundo sa akoa,” she said. “Salamat, Jun.

Tears welled up in my eyes.

Ang Thesis ni Jeneva

Ni Jeffriel Buan

Sa usa ka layo nga dapit, luyo gamay sa Zimbabawe ug kabit-kabit gamay sa Antarctica, nakapuyo aning dapita ang usa ka babaye nga putli, uyamut, ug way tatsa. Siya si Jeneva. Kining islaha kansang panghitaboa nga gamay nga ambak na lang nimo maka-jamming na nimo ang mga angel.

Tungod sa iyang pangandoy sa kinabuhi, nakahunahuna ang atong bida nga moeskwela. Actually, she did not go to school until she turned eighteen years old, during her debut. Nadesisyunan sa ilang local government unit nga paeskwelahon siya. Bisan og wala pa kaagi og high school ug elementary, nakabalo na intawon siya og law of probability ug manukaray pud siya sa English because she already knew the role of semantics and maxims of conversations. Bantog wala na siyay gana moeskwela because she felt that she was an outcast in the classroom. It semed that the curriculum was not for her.

Ug nipaspas ang istorya. Napasa ni Jenieva ang exam sa Alternative Learning System ug entrance exam sa university. Sa kataas sa iyahang score, naubusan siya og course. Apan gipili niya ang kurso kung asa mahimamat niya ang nagkalainlain nga mga espiritu, where they would learn the fall of Lucifer from heaven accompanied by two-thirds of the population of angels.

Busy kayo siya tungod sa extra-curricular activities nga iyang gisalihan, ug ubay-ubay na pud nga mga protesta ang iyang gisalihan bisag wala siya kabalo sa TRAIN law nga ginaprotesta sa ilang eskwelahan. Ang importante kay mapaglaban niya ang ideology sa iyahang org. Gasali pud siya og beauty pageant not just in the university apan sa mga kapistahan, peryahan, kabasakan, ug kabagnutan. Sa sobra niya ka busy, wala na siyay time magboto sa eleksyon sa ilahang eskwelahan.

Bisan og nakuha na niya ang iyang mga gusto, wala gihapon niya nakuha ang gugma sa lalaki nga iyahang gidamgo. Adlaw ug gabii ginasulayan niya nga ibutang ang litrato sa lalaki sa taas sa unlan ug tusok-tusukon og dagom. Apan nakamatikod siya nga mali diay ang iyang formula. Bantog diay nadaot ang nawong sa lalaki kay formula diay sa barang ang iyang gihimo. Mao tong giilisan niya og mga ugat-ugat sa lubi, mangrove, ug mama. Gisugdan niya ang formula nga gigamitan niya og TAE (trial and error) method.

Makasubo man nga iingon, wala gihapon nakuha ni Jeneva ang gugma sa iyahang gidamgo nga lalaki nga mura jud baya og guwapo. Gapula-pula lang ang aping tungod sa ginainom nga bahal kada adlaw.

Gidawat ni Jeneva nga dili para sa iyaha ang lalaki. Giatiman na lang jud niya ang iyahang pag-eskwela, labi na ang iyahang thesis nga may title nga “The Effectiveness of Using Balete Leaves in Changing Fractions to Decimals.” Libog kaayo paminawon ang iyahang thesis. Bisag siya kay naglisod pud og sabot. Tanan na lang nga naay balete nga article ginaapil niya sa related literature. Maski katong story nga “The Man in the Balete Tree” giapil niya gihapon para mobaga ang iyang thesis.

Ang ilahang balay kay natukod sa taas sa kamatsili. Kauban nila nga nagpuyo ang tabili, butiki, ug mga lamigas. Adlaw-adlaw kay masamadan sila kung mosaka, apan wala nila ginatagad kay matud sa ilaha, there is no place like home. Diri na pud diay siya nagahimo og thesis. Namalandong siya, ug nahunahunaan niya ang iyang kaagi sa iyang thesis proposal, kung asa nadesisyunan sa iyahang maestra nga conditional ang iyahang thesis. Grabe jud ang hilak ni Jeneva ato. Nakamata intawon ang mga mananap sa ilalom sa yuta. Apil na pud og katay-og ang tectonic plates mao tong naglinog ug nangaguba ang ancestral churches nga ginakahadlokan niya sudlan.

Naguba tanan ang ginaisip ni Jeneva katong nakadawat siya og message nga “THESIS” sa iyahang cellphone. Naguba intawon ang kalibutan niya. Wala siya kabalo kung mohilak ba siya. Basta kabalo siya nga dili pa siya ready. Nangutang dayon siya og load para matawagan ang iyahang maestra nga dili pa siya ready, apan naa pa diay siyay utang sa 3733. Gipangtawagan niya ang iyahang mga classmate sa Spirit of Symbology apan wala sa ilaha ang makahatag sa iyaha og tabang.

Niadto siya sa eskwelahan dala ang mga wala pa na-validate nga mga questionnaire. Nakita intawon niya sa layo ang maestra niya sa symbology nga kilay kaayo, samtang siya kay naka-jogging pants nga PE uniform. Wala pa kini nalabhan sukad atong last exercise nila nga kapin tulo na ka bulan ang nilabay ug kada gabii niya ginasuot. Nakulbaan siya sa pagpa-validate sa iyahang questionnaire kay dinalian lang gyud baya ang iyahang gihimo ug gipangbutangan na lang niya og borders para ingnon nga resourceful ug madala-dala na lang sa aesthetic value.

Ug nipaspas ang dagan sa panahon. Mag-final defense na intawon ang atong bida. Bagsak kayo ang iyahang buhok nga halata kayo nga bag-ong rebond sa baratuhong parlor sa bayot sa palengke. Ubay-ubay na sad ang fats sa iyahang lawas tungod sa stress nga nahitabo sa iyaha, mao tong nikaon siya og daghan. Sa iyang kakulba, dili lang singot ang nigawas sa iyahang lawas, apil na usab ang mga fats nga mura na siya og endorser sa Golden Fiesta—“pitong beses mang gamitin, golden pa rin.”

Nahimuot kaayo siya sa iyahang gipangdala nga pagkaon—mga repolyo nga gisagulan og sayote ug pechay nga gihuluman og pito ka adlaw sa tubig ug gisagol-sagol. Basta dili na masabtan kung unsa ang pangalan sa gi-prepare niya nga food. Nalingaw siya sa sige og tan-aw sa pagkaon bantog nalimtan niya nga thesis defense diay niya. Abi niya kung food fair.

Ug gikuti-kuti na sa iyahang panel ang iyahang papers nga napuno og sticky notes. Dili intawon masabtan ang nawong sa iyahang panel kay murag dili thesis paper ang iyahang gihimo. Mura na kini og listahan sa gapataya og Last Two. Ug nibagting na ang kalangitan para sa desisyon sa iyahang thesis, nikondenar na iyahang kalag. Nisugod na og sulti ang iyahang panel: “Ga, mag-reconduct ka ng thesis mo. Mali ang tool na ginamit mo.” Pagkadungog ni Jeneva kay nalisang siya pag-ayo. Nahadlok siya bisan og walay kahadlokan.

Nakahilak intawon ang atong bida while remembering all her achievements, but all of the sudden, nahinumduman niya nga wala gyud diay siya ka-conduct sa iyang thesis. Gihimo-himo lang diay niya ang tanan nga data kay wala na siyay time. Imagine, she attended various seminars in their university, plus pioneering team pa gyud siya sa ginahimong kulto sa barangay kung asa ang iyahang boarding house. Apan nikalit og duol ang mga panelist sa iyaha ug gigakos siya nga mura og di na siya kaginhawa.

Giilog-ilogan siya nga mura og nagdula sila og “The Boat Is Sinking.” Naglakaw-lakaw sila palibot sa mga bangko nga mura og nagdula og “Trip to Jerusalem.” Giatik ra diay siya sa mga maestra, mga maesta niya nga wala gatudlo og tarong. Gina-test lang nila ang resistance niya in the midst of trials and havoc.

Sa laing bahin, ang iyahang mga classmate kay nanglingling sa gawas, apan gisirado kini og pinakalit sa ilahang maestra, mao tong ang eyelids sa classmate niya nga si Mohayna kay naipit intawon sa pultahan. Mosiyagit na unta kini, but she did not want to break the serenity inside the room. Giantos na lang jud niini ang kasakit bisan og galuha-luha na kini.

Samtang si Jeneva kay wala katuo sa iyahang nadunggan. Nakatuo lamang siya katong gipakaon sa iyahang panel ang tibuok repolyo sa iyaha nga mura siya og nahuwasan sa kahubog. Napamatud-an niya nga maka-final defrense ra jud diay ka with the great advocacy for the less privileged people.

Nag-ambak-ambak intawon si Jeneva, ug kalit nga nigawas ug kalit nga gibira niya si Mohayma, ug nabilin intawon ang eyelids ni Mohayma sa pultahan, hinungdan nga mura na kini og Korean nga namali og naretoke. Nigawas sila ug nagtumbling-tumbling dala ang tumang kalipay.

Ugma, Puhon

Ni Marlon A. Allecer

(This piece is a finalist in Get Lit!, a contest on writing short stories for young adults conducted by Pangandungan, General Santos City’s writers organization.)

“Naa ang notebook dinhi o,” ingon sa usa ka inahan, dayon iyang gitungtong ang usa ka notebook sa ilahang lamesa. “Paglaksi dinhag usa ka papel. Isulat ang imong mga pamaliton.”

Mitubag ang usa ka batang babaye nga naghinganlag Felicidad, “Ma, di ko kinahanglan na kana. Iingon ra sa akoa, ug akong memoryahon.” Milakaw kini paingon sa samin, bitbit ang usa ka sudlay. “Kaya na man nako ang mamalit. Di ba nasugo na ko nimo adto? Maayo man.”

“Basta kay ako na kang naingnan ha nga mas labing maayo kung imong masuwat imong palitonon aron sakto gyud,” pakigsaad sa inahan ni Felicidad kaniya. “Siguraduhang mao gayud imong mga palitonon ha?”

“Naunsa man ni si Mama,” tubag ni Felicidad. “Dako na ko, di ba? Ana ka, maong ako nay imong sugoon magpalengke aning kinahanglanon nato. Okey ra man sa akoa nga di sab makasimba karon.”

Dayon didto siya miangay-angay adto sa ilahang samin nga aduna pay pangisi-ngisi. Dayon siya sa ulahing pag-posing kuno sa salamin, mibutang sa iyahang kamot paingon sa iyang hawak nga mingtul-id ang iyang tinindogan ug gipagawas sab ang iyang dughan, diin didto nakita sa iyang inahan ang iyang gibuhat.

“Ayay ka, pagdali na dinha aron makasayo ka didto. Daghan ra bag mga tawo karon,” ingon sa iyang inahan. Matod pa niya, ang iyang anak kay may posibilidad gayud nga mahimong Ms. Universe.

“Si Mama, di kabalo manuktok ba,” suko niyang sinultihan.

“Unsaon man pud nako pagtuktok nga way purtahan ang atong sala? Ha, unsa? Didto kos purtahan sa gawas sa CR manuktok nimo? Hala sige, pagdali na dinha.”

Sa wa magdugay, nasulti na sa maong inahan nga naghinganlag Karla ang mga pamalitonon. “Sigurado ka bang di nga gayud nimo kinahanglan nga ako pang isuwat?”

“Yes, Ma!” tubag ni Fely. Dayon, siya mingpanaw gikan sa ilahang balay paingon sa iyang paadtoan.

Samtang siya nagbaklay, adunay tawo nga nakiglalis sa usa ka tigulang. “Naunsa ka man, inahana ka. Wa nimo nakita ha nga adunay tawo nga mokuha sa imong bag? Ngano ka minggawas dinhi sa balay?” ingon sa maong tawo dayon tudlo-tudlo sa iyahang inahan, tinudloon nga sama sa usa ka inahan nga adunay gustong ipasilsil sa alimpatakan sa iyang anak. “Ngano man gud minggawas pa ka ba? Tan-awa ni ron, asa na imong kuwarta nga pinadala sa imohang anak? Sayang kaayo to, gikuha sa kawatan.”

Samtang nagapaminaw si Fely, natingala siya nga mura bag ginatuklod siya paingon didto sa tawo.

“Ha! Unsa? Moadto kag simbahan? Gidimalas pa man gani ka ron, moadto ka sa Ginoo? Aron nga unsa? Pagpasalamat siya nga wa na tay kuwarta? Aw, maayo ka na,” padayon nga pagyawyaw sa tawo sa iyahang inahan. Tungod kay kusog ang tingog sa maong tawo, rason nga mao ray iyang padungan.

Sa duol na si Fely, mingkalit og tan-aw ang tawo sa iyaha nga mingsiga ang mata pa nga gapula, timailhang suko gayud kaayo. “Huy, bataa ka! Paduol og padayon diri. Di ba, kay ikaw ang sugdag tadtad ron. Isa pa mo sa inyong pamilya, mga mangtas og batasan, di pahiram og kuwarta.”

Apan wala kadto nahimong rason nga mohunong si Fely sa paglakaw. Gani, imbes nga mahadlok siya, nakatawa na hinuon si Fely sa panghitabo nga adunay manok nga minglupad didto sa balay nga adunay gubot sa mag-inahan.

“Gahi pud ang imong pagsabot, no? Di gayud ka motuo sa akoa?” ingon sa tawo nga mas misuko na. Apan wa gihapon ming-undang si Fely sa katawa tungod nalingaw gayud siya sa pagtan-aw sa maong manok nga nagkapakapa.

“Angkol, miadto ra ko dinhi aron sa pagtan-aw sa manok ug di tungod kanimo,” maong pangrason ni Fely. Sige gihapon ang iyang pagkatawa hangtod sa mingkatawa na pud usab ang tigulang.

“Fely, aha man ka paingon?” pangutana sa tigulang sa hinay niini nga tingog. Daw minglahi ang panahan kadtong mingduol si Fely. Gani ang mga tawo nga nagtago sa ilahang balay ug nanglili, minggawas aron sa pagtan-aw kang Fely nga nalingaw sa manok.

“Aw, moadto kog palengke, Lola. Mitan-aw ra ko sa inyohang manok,” matod pa ni Fely. “Ug, Angkol, wa ko kaila man sa imoha, ngano mang suko ka dayon sa akoa? Mura ra mag adunay mingtuklod sa akoa paingon dinhi. Wa ko man tuyoa ang moanhi.”

“Ikaw gyud, bataa ka. Badlungon kay ka,” ingon sa tawo dayon mingsulod sa ilahang balay.

“Ay, inahan, wa pa ta nahuman. Pasalamat ka, ming-abot nang bataa na.” Mingpatalikod ang tawo ug minglakaw pasulod sa ilahang balay.

“Kabalo na diay ka mamalengke?” ingon sa tigulang. “Kagamay pa man nimo.”

“Oo, Lola,” tubag ni Fely. “Kabalo na. Sige, molakaw na ko.”

“Pag-amping baya, Fely. Buotan gayud ka nga bata.”

Mingpadayon si Fely sa paglakaw, ug sa wa madugay, adunay iro nga gikatay didto sa unahan. Mga mangtas og nawong nga mga lalaki ang kanunay nga nagkinataw-anay ug, sa buntag pa sa sayo, nag-inom na.

“Agi ra ko ninyo, mga Angkol,” ingon ni Fely.

“O, Fely, ikaw man diay na, asa man ka paingon?” pangutana sa usa ka tawo.

“Aw, mamalengke ko, Angkol,” tubag ni Fely, dayon ngisi sa ilaha, ug mipadayon nga mingpanaw siya.

“A, pag-amping baya, bata. Lisod didto sa palengke,” pabilin nga estorya sa tawo kaniya.

Midagan og kusog si Fely paingon sa sikad nga iyang nakita ug tungod pud sa kainit sa panahon. Nakita na gayud niya ang sikad nga maoy sakyan paadtog palengke.

“Fely, ikaw man diay na,” estorya sa drayber sa usa ka sikad. “Aha man ka paingon bataa ka? Kahibalo ba si Kapitana nga naa ka dinhi?”

“Oo, Kol,” tubag ni Fely. “Siya pa may nagsugo kanako nga mamalengke.”

“Aw, sa palengke diay ka paingon? Sige sakay na dinhi aron mahatod tika.”

Minglingkod si Fely sa sikad ug mingpiyong kadyot sa iyang mata tungod sa kasinaw sa adlaw. Sakto nga mao pa gayud ang sinag sa adlaw. Samtang nga naglingkod si Fely, nakakita siya og mga bata nga nagdula sayo pa sa buntag. Purting pagkasabaa sa nagkinataw-anay sila. Kay buntag sayo sa Dominggo, adunay mga nagbaklay pud nga nagpanon nga grupo ang nakailis og maanyag kaayo nga limpyo pud. Siguro paingon sa simbahan sila, matod pa sa hunahuna ni Fely.

Nagkandaiyag mga batasan nga tawo: tawo nga pormal kaayo apan adunay ngitngit sa kasingkasing ug tawo nga di man maayo tan-awon apan sila pay adunay maayo nga tinagdan. Klase-klase gayud nga mga tawo ang nakita ni Fely. Gani nakita pud niya ang usa ka babaye nga mingpara gikan sa gilid sa kalsada.

“Kol, sa palengke ra ko,” ingon sa babaye. Ang babaye kay may adunay pula ka ngabil, nakabugkos ang buhok, ug nakagunit og sigarilyo. Mubo pa gyud ang iya nga short, gani ginatawag kinig pekpek short, ug nakasando og pula nga halos ang dughan molugwa na.

Mipagilid lang ang batang babaye aron sa pagtagad sa babayeng mipara nga molingkod sa iyang gilid.

“O, Fely man imong ngalan no?” pangutana sa babaye. “Kadtong anak ni Kapitana?”

Mitubag dayon si Fely nga mingisi ug may ngipon nga naipakita, “Oo.” Dayon mingsentro siya sa iyang panan-aw sa samin sa sikad ug mipadayon sa hulat hangtod sa makaabot sa paadtoan.

Wala nay ubang dugang pangutana ang babaye tungod kay na-busy kini sa kaestorya sa telepono. Wala pa kaayo masabti ni Fely ang mga pang-estorya sa babaye, apan sa tono sa iyang tingog kay suko gayud kini. “Basta, hulata ko dinha sa palengke. Mag-estorya ta. Tanan imong nakita gabii, akong isaysay og maayo.” Gahilak ang babaye.

“O, Fely, naa na ta dinhi. Unsa man, hulaton pa tika dinhi?”

“Okey na, Angkol,” tubag ni Fely, dayon siya mitunol sa iyang bayad. “Kaya na nako mouli og ako ra isa.”

Apan sa wa madugay, adunay tingog nga nadunggan si Fely nga naghilak. Tingog diay sa bata nga nagapangita sa iyang mama. Sa kadaghan ug kasamok sa tawo sa palengke, natumba og kalit si Fely. Gusto man niya nga mohilak, apan sa iyahang hunahuna, gikinahanglan niya nga motindog.

“Okay ra ka, Fely?” ingon sa babaye sa sulod sa sikad. “Kini gyud ning mga tao dinhi sa palengke ba. Nabanggaan na nuon ka. Kaluoy pud nimo.”

Mitubag pud dayon si Fely, “Okey ra man, Ate. Salamat.” Mitindog siya dala papha sa iyang sanina.

Wala pa nahuman ang di maayo nga panghitabo sa palengke. Aduna pay nagdinaganay nga mga tawo tungod kay adunay nakawatag kuwarta. Purti ang ginukdanay, nga nagpakulba kang Fely, ug sa hunahuna ni Fely, “Tinuod gyud ba kahang di na nako kailangan ang papel nga pamaliton?” Mga butang nga angay hinumdoman nga sa panahon sa kagubot didto pa malimtan. Tinuod ba kaha nga sa pagtan-aw ni Fely sa palengke, maoy mga tawo nga nagtan-aw sa kalibutan?

Ug mipadayon si Fely sa pagtindog. “Fely, unsa man?” ingon sa drayber sa sikad. “Ubanan tika dinhi? Unsay pamaliton nimo diay?”

“Okey ra lagi ko, Angkol.” Nilingi pud siya dayon sa babaye. “Ate, okey ra ko.” Mingisi si Fely og dako kaayo. Kita gayud didto ang kaanyag sa iyahang nawong, ang kainosente sa iyang pagkabatang babaye.

“Sige a, ikaw bahala,” ingon sa drayber, dala kapkap sa likod ni Fely. “Mura naman kag dako Fely uy,” dugang pa niini.

Mitando na lang si Fely ug mingbabay sa babaye dala ngisi og dako ug ingon, “Ate, ayaw na hilak ha?” Milakaw og hinay-hinay si Fely, paingon sa puwesto sa iyahang iyaan didto sa palengke nga mohatag diretso sa unsay-unsay gikinanghalan ni Fely.

Samtang sa iyang paglakaw, naglingi-lingi siya sa mga tawo. Nakakita siyag lalaki nga puti ang sanina ug adunay antipara sa mata. Nagapamili kini og gulay. Naglibog kini unsay buhaton kay nagalikay pa sa mga tawo aron di mahugawan ang sanina. Apan sa wa masipyat, ang kanindot sa iyahang sanina kay nahugawan na gayud og gamay nga lapok gikan sa gulay nga bitbit sa usa ka tawo. Sumala sa ngisi sa usa ka lalaki, makita gihapon kaniya ang wa kagustohi nga panghitabo. Bisan sa kadako sa puti nga ania sa sanina sa lalaki, klaro gihapon ang kahugaw niini.

Mipadayon lang gihapon si Fely sa paglakaw, kung diin siya didto nakigsuksok sa kaguot sa puwesto. Nakigdutdot ug didto nakakita og hayag. Lisod man ang makabarog sa guot nga dalan, apan nakalingkawas ra gihapon si Fely. Sa iyang kagamay, di kapangutana nga makagawas gihapon siya.

“Fely! Fely!” tawag sa usa ka babaye dala senyas niini ug kaway sa iyang mga kamot. Milingi si Fely didto sa kung asa ang nagtawag kaniya. Usa kini ka babaye nga may pang-edaron na, dako ang lawas ug gibugkosan ang buhok nga may puti na ug gisul-oban og hairnet. Sa wala pagdugaya, si Fely miduol sa iyang iyaan nga kanunay ang pagpanawag kaniya.

Gani, mingtawag ang inahan ni Fely nga nagpahibalo nga si Fely ang mopalit sa mga gamiton sa ilahang puluy-an tungod sa kadaghan sa mga buluhaton niini isip kapitana sa Baranggay Kanunayon. Si Fely nga usa ra ka anak nga gipadako nga nag-inusara sa iyahang inahan, tungod ang iyang amahan kaniadto namatay nga nagserbisyo sa gobyerno isip usa ka pulis. Sa adlaw-adlaw, usahay malimtan na sa inahan nga si Fely naa adto sa ilahang balay, kauban sa iyahang mag-agaw nagadula ra. Apan wa gihapon masayop ang usa ka inahan nga ihatag ang gusto sa anak, gani na gihapon ang pagtan-aw sa iyahang nag-inusarang anak bisan asa moadto, ug mitawag siya sa iyahang igsoon nga naa sa palengke nakapuwesto ug mga gulayon nga klase-klase.

“Fely, ganina pa tika ginahulat. Ali dinhi o, ara na imohang gikinahanglan tanan,” ingon sa iyahang iyaan dala tunol sa mga pamaliton unta ni Fely.

“Ante, ikaw naman ang namalit ani tanan. Unsaon pa nako pagkat-on ani?” maong pangutana sa bata.

“Fely, mitawag imohang mama dinhi sa akoa mahitungod sa maong plano.”

“Ante, gusto nako mopalit ug makalibot dinhi sa palengke.” Naglingi-lingi pag usab si Fely sa iyahang puwesto nga gitindugan.

“Fely, maoy gusto sa imohang inahan. Basin bayag maunsa ka,” kabalakang tubag sa iyaan sa iyahang pag-umangkon.

“Pero, Ante, gusto gyud nako nga makapalit man lang bisan og kaisa sa laing tindahan.”

“Hala, sige, kung maoy imong gusto. Ikaw mopalit aning usa ka kinahanglan sa imohang mama. Kining ulahing tindahan dinhi, aduna siyay baligya nga haplas. Imong palitan imohang inahan ug hiloton ha?” maoy sugo sa iyaan.

Didto dayon ang kagana sa kagustohan gayud ni Fely ang makalibot pa. Bisan man tuod si Fely, gihatag na kaniya ang tanan nga iyahang gikanahanglan, aduna gihapoy kagustohan sa iyahang kasingkasing ang mosulay sa butang nga di maayo kaniya apan maoy iyahang gustong testingan aron mabal-an ang unsay resulta sa amgo sa kasingkasing nga maoy gustong makab-ot. Wala na nakasulti pag uban si Fely, tungod gani kay maoy iyang gusto.

Midiretso dayon ang bata didto sa tindahan nga mahibaw-an ang unsang klaseng haplas ang paliton o kung unsay ngalan sa palitan niya. Samtang sa iyahang pagdagan, adunay tawo diay iyang kasugat nga maoy rason nga natumba siya. Di man sakit ang maoy pagtumbahan, apan mihuot og kalit ang iyang dughan. Iya dayon nga nahinumdoman ang kanunay nga pahimangno sa iyahang inahan nga, “Anak, pag ikaw makasala gani, mangayo gayud kag pasaylo sa kanunay ha?” nga wa buhata sa maong tawo. Iya dayong nahimamat nga di gayud diay sa tanang tawo sa kalibutan ang may parehas ang batasan. Wala na lang dibdiba ni Fely pag-ayo ang maong panghitaboa. Mibangon siya sa iyang kaugalingong kusog, gani wa siyay kaila sa maong dapitan ug wa siyay masampitan og tabang. Milingi usab siya didto sa tawo nga nakabangga kaniya apan wa na niya hikit-i.

Mingpadayon siyag tindog dala lakaw paingon didto sa tindahan nga gitudlo sa iyahang iyaan. Sumala sa iyang nakita, daghang tawo nga tapok sa gilid nga suok. Mga tawo nga purting nag-inilugay og mga sanina, mga pantalon, ug uban pang gamit nga suotonon. Sa pikas pud nga dapit, mao usab ang usa ka karinderya nga mingaw kaayo. Wa gani bisan usa nga mingpalit sa maong baligyaan og sud-an. Nahibulong pag-ayo si Fely ngano nga wa may bisan usa ang mipalit sa maong baligyaanan. Nakuratan pag-ayo si Fely tungod sa adunay mingkalit og patong sa iyahang abaga.

“Fely, aha man ka? Asa si Kapitana?” maong pangutana sa tingog sa iyahang likod.

Gilingi ni Fely ang tingog sa iyahang likod. “Hay, ikaw man diay na, Ante Mara. Diri ra sa palengke,” tubag ni Fely. “A, Ante, pangutana ra unta nako ba. Ngano nga wa may tawo anang tindahana na o?” ingon ni Fely dayon tudlo sa nagabaligya og sud-an.

“Aw, ayaw gayud pag-anha anang babaye nga tigulang ha? Di daw maayo na iyahang baligya, magsakit ra ka,” maong tubag sa silingan nila Fely.

“A, mao ba, Ante? Sige, modayon na ko sa akong tuyo.” Wa na lang pansina ni Fely ang tindahan nga way mingpalit. Kaluoy pud sa tigulang, sa hunahuna ni Fely. Gipaphaan na lang ni Fely ang iyahang sanina, mura mag-aduna may hugaw iyang na kapkapan.

Midiretso samtang nagapamalandong ang batang babaye. Didto siya paingon sa tindahan nga iyahang pagaadtoan. Sa dihang adunay gubot ang nadungog ni Fely. Mga nagbuto-buto ug may kalayo sa wa malayoi nga dapit. Samok, saba, halang sa mata, lisod sa ginhawa. Maoy nasayran ni Fely sa adtong panahona.

“Mama!” “Papa!” “Akoooong, anak!” “Ginoong Diyos!” “Lord!” “God!” “Allah!” Nagklase-klaseng panawagan sa mga tawo ang maoy nadunggan ni Fely. Sakit sa ulo, tungod sa baho nga iyang nasimhotan ug huot sa dughan. Mao pud ang ulo nga sa iyahang paminaw di na gayud niya makaya ang panghitaboa. Gusto ni Fely nga moestorya apan di niya kaya. Molimbag-limbag nga gasipa-sipa sa kasakit. Maoy gusto niyang masayran. Apan adunay kaluyahon ang tanang tawo nga nasakitan. Gusto man nga motindog pa, sa dihang ang pagsulay na ang maoy motira sa matag usa, dili tanan tawo ang makaagwanta. Mga tawo nga gubot, mao sa gihapon iyang nadunggan. Ang sa iyahang nakita, adunay kusog nga gasiga sa wa malayo nga dapita.

“Kaluoy sa akong inahan nga ako rang biyaan,” maoy sa hunahuna ni Fely.

“Anaaaaaak! Anaaak!” ulahing nadungog niya ayha mopiyong.

Atin Lamang

Ni Omar Akbar Mamento

Sa bawat dampi ng hangin ay naaalala pa rin ang kahapong nagdaan. Hanggang ngayon ay patuloy pa ring naiisip ang mga tagpong ginawa nating laruan ang oras. Naaalala pa rin ang mga patak ng iyong pawis na sinlagkit ng binignit. Habang magkadikit ang ating mga balat sa sahig, ika’y napapikit sa nararamdamang kaligayahan na sa paghiyaw ay walang katulad.

Ako’y nahirapang umayaw sa iyong mga haplos, sa handog mong kaligayahan. Kaligayang nagpatikim sa katawang naghuhumiyaw sa kalungkutan. Ikaw ang aking pagkain na kahit ’di na kayang kainin ay pilit pa ring isinubo. Hindi ka man diyos ako’y lumuhod sa iyong harapan at sinamba ka habang nilalasap ang handog mong kaligayahan. Ang kadiliman lamang ang saksi sa paghabi natin ng isang gabing kasiyahan, habang umiingit ang kamang iyong pinaglapagan ng pagkaing iniaalay sa akin.

Ang iyong mga mata’y kasing kinang ng mga bituin. Ang iyong nadarama ay kasing saya ng mga dahong isinasayaw ng hangin sa tuwing nilalasap ko ang gatas na iyong alay. Isang inumin na minsan ko nang natikman sa ibang tao. Ngunit ikaw pa lang ang nagpainom sa akin ng ganoon kasarap. Hindi nagmamadali. Hindi nakikipaghabulan sa bawat dampi ng hangin sa ating mga katawan.

Ginagalugad mo ang aking pagkatao nang walang pag-aalinlangan. Hinila ang aking prinsipyo’t itinapon sa basurahang walang laman kundi mga kasalanang nakalukot at pinag-iwanan na ng katotohanan. Ginamit mo ang iyong nakasanayang mapa at tinuklas ang natatanging yaman na mayroon ang aking katawan. Mula sa hilaga, ika’y kumanluran, at tumalilis na parang isang bagyo papuntang silangan, at naglakbay muli papuntang timog. Ang iyong paglalakbay na ’di matapos-tapos ay tayong dalawa lamang ang nakakaalam. Ako ang nakasakay habang ikaw naman ay nagmamaneho sa karwaheng tatlong minuto lamang ang itatagal at masisira nang biglaan dahil sa kapaguran.

Ilang beses ko nang hindi inisip at kinalimutan ang kahapong iyong ipinatikim. Ngunit hindi pa rin natatanggal ang bahid ng kasalanan ng puting likidong nabuhos sa aking katawan. Iniwan mo ako sa pagitan ng mahal kita at mayroon ka nang mahal na iba. Gusto kong tahakin at tuntunin ang daan pabalik sa iyo, ngunit ang iyong kairog ay nagbabantay na para bang siya lang ang nakatikim at nakaranas sa katawan mong pinagsawaan. Gusto ko mang bumalik sa iyong piling ay ’di na maaari.

Ang anim na buwan at dalawampu’t anim na araw na ating pagsasama’y tinapos mo lamang sa salitang “paalam.” Huwag mong kalilimutan na ang pagmamahalan natin ay hindi nasusukat sa oras ngunit nasusukat sa sarap. Huwag mong kalilimutan na higit pa sa tatlong minuto ang kaya kong ibigay. Dahil ako’y iyo, at ang init ng aking katawan ay para sa iyo lamang. Alam ko’t alam mo na ’di niya ibibigay ang tatlong minutong iyong naranasan sa aking piling.

Mahirap bitawan at takasan ang nakaraan, ang pagtikim sa mapusok kong katawan. Ang aking munting hiling lamang ay sana ’di mabura ang mga alaala ng ating pagmamahalan. Gusto ko mang isipin at ulitin muli ang mga araw na hawak-hawak mo ang aking kamay ay ’di na maaari. Dahil ngayo’y hanggang tingin na lamang sa kawalan ang magagawa ko habang ika’y nakakandado at binabantayan ng babaeng makasalanan.

Sana iyong maisip na tayo’y minsang nag-imbak ng tubig na atin lamang. Mahal, sinisimulan na kitang palayain. Salamat sa pagpapatikim ng iyong pagkain. Salamat sa pagtuturo sa akin kung paano lumuhod sa isang anito. Salamat.

Ang Libro ni Jay-ar

Ni John Dominic Arellano

Palahampang nga bata si Jay-ar sang Android games. Sang ikapito niya nga birthday sang Abril, ginhatagan siya sang cellphone sang iya nga tatay, kag bilog nga bakasyon, ang cellphone ang pirmi niya kaatubang.

Sini nga Hunyo, nag-grade one na si Jay-ar. Para iselebrar ang pagsulod niya sa elementarya, ginbaklan siya sang iya nanay sang isa ka libro. Sang ginhatag na sang iya nanay ang libro, wala niya ini nagustuhan.

“Nay, ano ning ginhatag mo man?” hambal ni Jay-ar. “Gusto ko hampangan kag computer games!”

“Nami na siya, anak,” sabat sang nanay. “Damo ka dira matun-an.” Pero nagpudag-pudag si Jay-ar kag nagsulod sa iya kuwarto.

Sang Domingo sang hapon, gulpi nag-brownout. Wala naka-charge sang cellphone si Jay-ar. Indi mag-andar ang TV kag computer kag wala internet. Sa iya kamingaw, nangukay ang bata sang iya mga hampangan. Sa iya pagpangukay, iya nasalapay ang libro nga ginhatag sa iya. Nahulog ang libro sa salog, kag nabukad ini sa isa ka picture sang isa ka dinosaur.

“Ano ini?” pamangkot ni Jay-ar. Nagpungko siya sa salog kag ginlantaw ang picture. Sang iya ginbalhin sa sunod nga page ang libro, may kasanag nga gulpi naggawas halin sa libro, kag ginsuyop siya sini. Ginsuyop siya sang libro!

Sang nadula ang kasanag, nakita ni Jay-ar nga nagalupad siya sa langit. Sa idalom niya ang lupa nga may madamo nga sari-sari nga mga dinosaur nga nagalakat-lakat kag mga tag-as nga kahoy.

“Maayo nga pag-abot sa kalibutan sang mga dinosaurs!” hambal sang tingog nga halin sa langit.

“Ara ako sa kalibutan sang mga dinosaurs?” pamangkot ni Jay-ar.

“Oo,” sabat sang tingog. “Ara ka subong sa panahon sang mga dinosaur.”

Pagkatapos sini, may suga halin sa langit nga nagtudlo kag nagsunod sa isa ka madako nga sapat nga nagapanglagas sang mga mas gagmay sa iya. “Amo ni siya ang ginatawag nga Tyrannosaurus rex,” hambal sang tingog. “Amo ni ang pinakadako nga dinosaur nga nagakaon sang karne.”

Nagbalhin ang suga sa isa pa nga dinosaur nga nagakaon sang dahon sa isa nga puno. “Amo ni ang ginatawag nga stegosaurus. Dahon sang mga tanom ang iya ginakaon.”

“Wow!” hambal ni Jay-ar. “Kanami gali sang mga dinosaur.”

“Balik ka diri bwas para magpadayon kita magkilala sang dinosaurs,” siling sang langit. Kag nagdulom ang kalibutan.

Nakit-an sang nanay ni Jay-ar nga nagahigda ini sa salog kag nakaulon sa libro nga iya ginhatag. Iya ginpukaw ang bata.

Pagbugtaw ni Jay-ar, gin-gakos niya ang iya nanay. “Nay, salamat diri sa libro nga ginhatag mo sa akon. Nagustuhan ko gid.”

Nalipay ang nanay, kag iya man nga gin-gakos ang bata. “Kay buot ka subong nga adlaw, may pasalubong ako sa imo nga ice cream.”

Sang sunod nga adlaw, gindala ni Jay-ar ang iya nga libro sa eskwelahan. Sang nag-recess na, ginpagawas niya ang libro para magpadayon sang iya pagbasa. Samtang gabasa siya, nakilantaw ang iya katupad nga si Lester, kag nag-istoryahanay sila nahanungod sa mga dinosaur.

Ang Paglaum nga Mibiya

Ni Riccah Jedaina Moranos Ondoy


“Ayaw ko byae! Ayaw mi byae!” Mao kini ang mga pulong nga minggawas sa akong mga ngabil, samtang ang akong mga tuhod nakaplastar sa gahi ug lig-on nga mga salog ug mikusog sa pagmulo. Ako mihangyo sa babayeng nagyaka usab sa akong atubangan, babaye nga akong pinalangga ug nakauban sa pagpuyo sa pipila ka mga tuig. Siya mao ang akong inahan.

Mibalhin ko og lingkod sa usa ka lapad nga hinimo sa kahoy nga bangko nga naa sa sulod sa among gamay ug katag nga lawak, samtang ako naguol ug mihilak pa og samot. Sa among paghinilakay, akong nadunggan ang matag lagubo sa tikang sa usa ka padulong nga lalaki nga muboon apan may pagkadakoon og lawas nga mao ang akong amahan.

Nakita nako ang iyang hulagway. Nagsiga iyang mga mata, ug nagpangumo ang iyang mga kamot, ug siya misulod sa among nahimutangan. Mipadulong siya sa giplastaran namong duha ni Mama, nga mao ang akong kaestorya, ug samtang siya gapaduol, ako nibati og kakulba nga may sagol nga kahadlok, apan ako mihilom lang.

Nakita nako og giunsa niya paglaparo og kusog ang hulagway sa akong inahan. Pagkahuman gihimo sa akong amahan ang iyang tuyo, aduna pa siyay gisulti. “Hawa diri sa balay ha. Lakaw og asa nimo gusto moadto. Ayaw paubana akong anak. Mohawa kag imoha!” Ug milakaw siya pagawas sa among gubaon nga purtahan.

Mihilom ra si Mama ug mitiyabaw, samtang ang akong kasingkasing napuno sa kasuko ug kasakit sa akong nasaksihan, apan wala koy mahimo kon dili ang mopiyong ug mobakho. Wala nako mapanalipdi si Mama.

Akong gigakos ang akong inahan. “Mang? Og molakaw ka, asa man sab ka paingon?” Nagdungan mi og hilak.

“Wala koy laing mahimo, nak, kon dili mohawa sa atong panimalay ug mangitag maayong pamuyo. Dili na mi magkasinabtanay sa imong amahan. Wala ko nasayod og unsay naghulat sa akoa sa dalan, apan nagapanghinaot ko ug nagahandom nga unta sa ing-ani nga pamaagi, makaikyas ta sa kamot sa imong amahan.” Samtang kini migawas gikan sa iyang hubag nga mga baba, iya kong gigakos pagguot.

“Mouban ko, Mang. Dili ko magpabilin. Mouban ko kung asa ka moadto.” Misamot ang akong pagmulo.

“Kinahanglan nimo moskwela, nak.” Ug mihinay-hinay siya sa pagpanghipos sa iyang gamit. Iyang giabri ang among kahoy nga aparador ug mikuha og pipila ka mga sanina nga iyang pagadal-on sa iyang paglakaw. Iyang gikuha ang iyang pagasudlan sa iyang mga butang.

“Moundang na lang ko.”

Mihunong siya sa iyang ginabuhat. “Nak, mas maglisod man ta. Diri lang ka kay naa kay kinabuhi diri. Dili pa nimo masabtan karon.”

“Pero mobalik pa ka, Mang?” Mao na lang kini ang akong natubag sa maluya nga pagsulti.

“Walay siguro, nak, pero puhon og makalugar na ko, balikan tika ug kwaon tika. Pero samtang wala pa ko diri, magtarong kag skwela, ug ampingi imong kaugalingon.”

Gikumot ang akong kasingkasing sa akong mga nadungog. Walay puruhan nga mobalik siya, ug wala ko kabalo kung aduna pa bay higayon nga magkita mi pag-usab. Nakita nako ang pag-agas sa luha ug nabati nako ang gibati nga kasakit sa akong inahan. Ako nasayod nga siya nasakitan tungod kay iya na kong biyaan kauban si Papa, nga maoy hinungdan nganong kinahanglan niya molakaw. Puno og pag duha-duha ang iyang mga mata, apan mipadayon siya sa iyang ginahimo.

Gibitbit ni Mama ang iyang itom ug gisi-gisi nga bag. Sulod niini iyang gamay lamang nga bisti. Nasayod ko nga wala siyay kwarta, maong akong gikuha akong gamayng alkansya ug giduhol kaniya. “Dal-a ni, Mang. Wala ko kabalo pila ang sulod ani, pero may na lang naa kay bitbit bisag gamay, pangpalit nimog tinapay para naa kay makaon sa dalan.”

Mitiyabaw siyag samot samtang gigunitan ang akong mga kamot ug misulti, “Mas kinahanglan nimo ni, nak. Sige lang, naa man koy pamasahe. Igo na ni. Imoha lang na.”

Gibutang ni Mama ang iyang bag sa iyang likod. Nagdungan mi og gawas gikan sa among lawak paingon sa among purtahan padulong sa gawas. Mihalok siya sa akong agtang, ug akong nabatian ug nabantayan ang luha nga mitandog sa akong panit nga gikan sa iyang luya nga mga mata.

Sa walay daghang istorya, miaksyon na si Mama og tikang pagawas sa among panimalay. Sa pipila niya ka pagtikang, siya mihunong ug milingi pa og usab sa akoa. Hanap ang iyang dagway sa akong panan-aw tungod kay natabunan sa mga luha ang akong panglantaw. Midangoyngoy ko og hilak apan wala na koy mahimo. Misyagit ko, “Ma, balik ha! Paaboton gyud tika. Diri sa mismong purtahan, diri tika hulaton!”

Apan mipadayon na siya sa pagbaktas. Hinay-hinay siya nga nawala sa akong panan-aw. Ako milingkod sa kahoy nga bali nga naa sa atbang sa purtahan. Nag-abot ang akong nawng ug tuhod. Nagalaom ko nga moabot ang panahon nga siya mobalik tungod ako siyang pagahulaton. Ako mihilak og padayon.