Ang Paglaum nga Mibiya

Ni Riccah Jedaina Moranos Ondoy
Sugilanon

 

“Ayaw ko byae! Ayaw mi byae!” Mao kini ang mga pulong nga minggawas sa akong mga ngabil, samtang ang akong mga tuhod nakaplastar sa gahi ug lig-on nga mga salog ug mikusog sa pagmulo. Ako mihangyo sa babayeng nagyaka usab sa akong atubangan, babaye nga akong pinalangga ug nakauban sa pagpuyo sa pipila ka mga tuig. Siya mao ang akong inahan.

Mibalhin ko og lingkod sa usa ka lapad nga hinimo sa kahoy nga bangko nga naa sa sulod sa among gamay ug katag nga lawak, samtang ako naguol ug mihilak pa og samot. Sa among paghinilakay, akong nadunggan ang matag lagubo sa tikang sa usa ka padulong nga lalaki nga muboon apan may pagkadakoon og lawas nga mao ang akong amahan.

Nakita nako ang iyang hulagway. Nagsiga iyang mga mata, ug nagpangumo ang iyang mga kamot, ug siya misulod sa among nahimutangan. Mipadulong siya sa giplastaran namong duha ni Mama, nga mao ang akong kaestorya, ug samtang siya gapaduol, ako nibati og kakulba nga may sagol nga kahadlok, apan ako mihilom lang.

Nakita nako og giunsa niya paglaparo og kusog ang hulagway sa akong inahan. Pagkahuman gihimo sa akong amahan ang iyang tuyo, aduna pa siyay gisulti. “Hawa diri sa balay ha. Lakaw og asa nimo gusto moadto. Ayaw paubana akong anak. Mohawa kag imoha!” Ug milakaw siya pagawas sa among gubaon nga purtahan.

Mihilom ra si Mama ug mitiyabaw, samtang ang akong kasingkasing napuno sa kasuko ug kasakit sa akong nasaksihan, apan wala koy mahimo kon dili ang mopiyong ug mobakho. Wala nako mapanalipdi si Mama.

Akong gigakos ang akong inahan. “Mang? Og molakaw ka, asa man sab ka paingon?” Nagdungan mi og hilak.

“Wala koy laing mahimo, nak, kon dili mohawa sa atong panimalay ug mangitag maayong pamuyo. Dili na mi magkasinabtanay sa imong amahan. Wala ko nasayod og unsay naghulat sa akoa sa dalan, apan nagapanghinaot ko ug nagahandom nga unta sa ing-ani nga pamaagi, makaikyas ta sa kamot sa imong amahan.” Samtang kini migawas gikan sa iyang hubag nga mga baba, iya kong gigakos pagguot.

“Mouban ko, Mang. Dili ko magpabilin. Mouban ko kung asa ka moadto.” Misamot ang akong pagmulo.

“Kinahanglan nimo moskwela, nak.” Ug mihinay-hinay siya sa pagpanghipos sa iyang gamit. Iyang giabri ang among kahoy nga aparador ug mikuha og pipila ka mga sanina nga iyang pagadal-on sa iyang paglakaw. Iyang gikuha ang iyang pagasudlan sa iyang mga butang.

“Moundang na lang ko.”

Mihunong siya sa iyang ginabuhat. “Nak, mas maglisod man ta. Diri lang ka kay naa kay kinabuhi diri. Dili pa nimo masabtan karon.”

“Pero mobalik pa ka, Mang?” Mao na lang kini ang akong natubag sa maluya nga pagsulti.

“Walay siguro, nak, pero puhon og makalugar na ko, balikan tika ug kwaon tika. Pero samtang wala pa ko diri, magtarong kag skwela, ug ampingi imong kaugalingon.”

Gikumot ang akong kasingkasing sa akong mga nadungog. Walay puruhan nga mobalik siya, ug wala ko kabalo kung aduna pa bay higayon nga magkita mi pag-usab. Nakita nako ang pag-agas sa luha ug nabati nako ang gibati nga kasakit sa akong inahan. Ako nasayod nga siya nasakitan tungod kay iya na kong biyaan kauban si Papa, nga maoy hinungdan nganong kinahanglan niya molakaw. Puno og pag duha-duha ang iyang mga mata, apan mipadayon siya sa iyang ginahimo.

Gibitbit ni Mama ang iyang itom ug gisi-gisi nga bag. Sulod niini iyang gamay lamang nga bisti. Nasayod ko nga wala siyay kwarta, maong akong gikuha akong gamayng alkansya ug giduhol kaniya. “Dal-a ni, Mang. Wala ko kabalo pila ang sulod ani, pero may na lang naa kay bitbit bisag gamay, pangpalit nimog tinapay para naa kay makaon sa dalan.”

Mitiyabaw siyag samot samtang gigunitan ang akong mga kamot ug misulti, “Mas kinahanglan nimo ni, nak. Sige lang, naa man koy pamasahe. Igo na ni. Imoha lang na.”

Gibutang ni Mama ang iyang bag sa iyang likod. Nagdungan mi og gawas gikan sa among lawak paingon sa among purtahan padulong sa gawas. Mihalok siya sa akong agtang, ug akong nabatian ug nabantayan ang luha nga mitandog sa akong panit nga gikan sa iyang luya nga mga mata.

Sa walay daghang istorya, miaksyon na si Mama og tikang pagawas sa among panimalay. Sa pipila niya ka pagtikang, siya mihunong ug milingi pa og usab sa akoa. Hanap ang iyang dagway sa akong panan-aw tungod kay natabunan sa mga luha ang akong panglantaw. Midangoyngoy ko og hilak apan wala na koy mahimo. Misyagit ko, “Ma, balik ha! Paaboton gyud tika. Diri sa mismong purtahan, diri tika hulaton!”

Apan mipadayon na siya sa pagbaktas. Hinay-hinay siya nga nawala sa akong panan-aw. Ako milingkod sa kahoy nga bali nga naa sa atbang sa purtahan. Nag-abot ang akong nawng ug tuhod. Nagalaom ko nga moabot ang panahon nga siya mobalik tungod ako siyang pagahulaton. Ako mihilak og padayon.

Advertisements

Tilapyang Puti

by Genory Vanz Alfasain (Fiction)

Wala na hinuon ganahi molaag si Lourdes karong Pebrero 14. Gusto unta niya molaag kay adlaw sa iyang pagkatawo. Nairita siya sa walay klarong tambag sa iyang mga kaila.

“Pagminyo na, uy! Mawala na ka sa kalendaryo.”

“Pag-chat-chat na lang. Maka-harvat pa ka’g afam.”

“Dapat naa na kay liwat bago pa ka magkuwarenta.”

Gabalik-balik sa hunahuna ni Lourdes ang tambag sa iyang mga kaila. Dili niya maeksplika kung ngano ing-ato ang ilang ginatambag kaniya.

“Lourdes, nganong dili man ka maglaag anang adlawa? Special day na kay birthday nimo!” ang istorya niya sa iyang kaugalingon. “Nganong ing-ana man na sila? Dili ba puwede mag-enjoy sa imong kinabuhi? Kung wala pa gyoy lalaki para kanako, magpaka-bitter na ba dapat ko? Magpakadesperada mangita’g foreigner sa chat? Kapait ba ana! Ginoo ra gyod ang nakabalo.”

Nigawas si Lourdes sa iyang kuwarto ug niadto sa iyang gamay nga garden. Nagpabalik-balik siya og lakaw na mura ba’g butiki nga naputlan og ikog. Nilingkod siya sa goma nga bangko. Gipiyong niya ang iyang mga mata ug niginhawa og lalom. Pag-abre niya sa iyang mga mata, gikuha dayon niya ang cellphone nga nasa bulsa sa iyang short. Ni-type og number si Lourdes.

“Hello, Yot! Hello? Alfonzo Jr. Choppy ka. Okey na? Ana?” ang ingon ni Lourdes.

“Yes,Yot! Unsa man ato?” kusog nga tubag ni Alfonzo.

“Naa kay kauban ‘rong 14? Kung wala, mokuyog ka nako?”

“Obviously wala! Ikaw gyod. Parehas baya ta na member sa club, kanang mga malamig ang Valentine’s Day. Asa diay ang rampa ‘ron?”

“Ang plano nako, mag-trek sa Mt. Matutum o Lake Holon. Bet?”

“Ay,yots, puwede Lake Holon sa ta? Dili pa nako keri ang Matutum, e.”

“Ay, chaka! Sige, sige. Diri na lang katulog sa akoa arong dungan na ta pa-Tboli. Ako na lang mag-drive.”

“Ay, bet! Ungya, imong trabaho?”

“Remember, ako baya ang boss sa akong consultancy firm, charot!”

“Aw! Sorry god. Nakalimot ko, Madam. Sige, mag-prepare na ko.”

“Pagdali, ha. Byaan tika kung ma-late ka.”

*

“Ay! Perfect! Maayo na lang kita ra tawo ‘ron sa Holon.” ang ingon ni Alfonzo.

“Mainstream man god ang kadaghanan sa mga tawo ‘ron. Kabalo na ka, kana bang dapat sa sosyal gyod na resto mag-date o kanang sa mall gyod arong makita sa tanan nga naa kay uyab.” ingon ni Lourdes.

“Yot, nanimaho ka’g ampalaya. Pugaon sa tika arong mabawasan ang imong pagkapait.” ingon ni Alfonzo.

Wala na nagtubag si Lourdes sa istorya sa iyang amigo. Nangita si Lourdes og bangka arong mag-bangka-bangka sa Holon. Nagsige’g pa-picture si Alfonzo sa iyang cellphone. Nakakita si Lourdes og bangka. Nananghid si Lourdes sa tag-iya nga nagbantay niini.

“Kuya puwede ba ko makahulam kadyot sa imong bangka?” ang pangutana ni Lourdes.

Nitando ang tag-iya kay Lourdes. Naningkamot si Lourdes og padagan sa bangka. Wala siya naguol sa itsura sa bangka nga mura’g balsa kay kabalo man siya molangoy.

Nakaabot na sa tunga sa Holon si Lourdes. Gitan-aw niya ang mga punoan nga nakapalibot sa crater sa bulkan. Dayon nitan-aw siya sa tubig sa Holon.

“Unsa kaha ni kalalom ang Holon?” ang pangutana ni Lourdes sa iyang kaugalingon.

Naghinay-hinay og higda si Lourdes sa bangka. Katong nakahigda na siya, nitan-aw siya sa langit. Naghinuktok, naghunahuna sa iyang edad.

“Hala, uy, trentaysingko na ko,” ingon ni Lourdes.

Naglutaw-lutaw ang bangka nga gisakyan ni Lourdes padulong sa pikas bahin sa Holon. Nakuratan si Lourdes kay nabangga ang bangka sa bato.

“Hala! Layo naman diay ko. Mobalik nako kay gasugod na og dulom.” ingon ni Lourdes.

Samtang ginasagwan niya ang bangka, nakakita si Lourdes og dakong tilapya nga puti nga galangoy padulong niya. Karon pa siya kakita og dakong tilapya nga puti. Mao giundang niya ang pagsagwan sa bangka. Nihunong ang tilapya duol sa bangka. Gitan-aw ni Lourdes ang tilapya. Giduol niya ang iyang nawong sa tubig. Gitutokan niya ang mata sa tilapya. Hapit maumod si Lourdes mao nibalik siya sa dating posisyon niya. Sa pagbalik niya og lingkod, nitan-aw siya sa langit dayon sa tilapya. Ungya gipiyong niya iyang mga mata. Nadunggan niya ang pagtawag ni Alfonzo kaniya.

“Yot! Balik na diri, uy!”

Pag-abre niya sa iyang mga mata, wala na niya makit-an ang tilapya. Nagdali-dali siya’g sagwan sa bangka padulong kay Alfonzo.

Nagahulat sa pangpang ang lalaki nga tag-iya sa bangka, kauban si Alfonzo.

“Ay,Kuya, salamat sa pagpahulam nimo sa bangka,” ingon ni Lourdes.

Nitandora ang lalaki. Gihapak ni Alfonzo ang lubot ni Lourdes.

“Unsay drama nimo didto sa tunga sa Holon?” ang ingon ni Alfonzo.

Nihilom ra si Lourdes. Nilakaw na silang duha padulong sa ilang tent.

Katong naa na sila sa ilang tent, natingala si Lourdes nga naa silay katapad na usa ka tent.

“Oh! Abi nako solo nato ang Holon ‘ron?” ang pangutana niya kay Alfonzo.

“Dili, Yot. Bag-o ra na siya niabot.” tubag ni Alfonzo. “Ay, Yot, mag-prepare sako sa atong panihapon. Wanna join?”

“Mag-jacket sa ko. Naka-feel na ko’g kabugnaw. Mapanuhotan pa nuon ko.” ingon ni Lourdes.

Gipagawas ni Lourdes ang iyang bag sa tent. Samtang ginapangita niya ang iyang jacket sa bag, nigawas ang usa ka lalaki sa katapad nilang tent.

“Uy! Lourdes naa diay ka diri?” ingon sa lalaki.

“Tom?” pangutana ni Lourdes.

Nibalik si Alfonzo sa ilang tent.

“Yot, pahulam sa imong abredor bi. Dili nako maabrehan ang de-lata nato.” ingon ni Alfonzo samtang ginatan-aw niya si Tom. “Magkaila mo?”

“’Musta naman ka, Lourdes? Long time no see ba.” ingon ni Tom.

“Ay, Alfonzo si Tom diay. Dating katrabaho nako sa UN. Tom si Alfonzo, akong ‘migo.” pakilala ni Lourdes.

“A, okey,” ingon ni Alfonzo samtang ginakuha niya ang abredor sa bag ni Lourdes.

Nibalik si Alfonzo sa iyang ginatrabaho. Nagpaduol si Tom kay Lourdes.

“Nagpa-Holon diay ka karong adlawa?” pangutana ni Tom.

Wala nakatubag si Lourdes. Nitan-aw ra siya sa Holon, nagngisi.

Sa Kalsada

by Paul Randy P. Gumanao (Fiction)

(This story won 2nd Place in the Saturnino Apoyon Tigi sa Mubong Sugilanong Binisaya and was first published in Banaag Diwa and in Dagmay.)

Wala na gihurot ni Stella ang iyang kape.

“Lagi, kuya. Padulong na ko. Apurado man kaayo ka uy,” maoy sulti ni Stella samtang ginataktak ang toothbrush sa gripo. Mga alas sais y media kadto ug padulong sila ni kuya Lucas niya sa eskwelahan.

“Pasensya gyud, hud. Naa pa mi asaynment sa Araling Panlipunan. Mangopya pa ko sa akong klasmeyt, mao’ng dapat ta magdali. Tara na.”

Gibira ni Lucas ang iyang sling bag nga naa sa lamesita duol sa ilang TV. Nakalimot diay siya sa pagsirado sa zipper sa bag ug nangahulog ang iyang mga sinsilyo pati ang iyang cellphone.

“Na, na, na… paghinay pud, nak! Naunsa man ka nga mura man ka’g gigukod og manok? Wa man ka gaamping sa imong gamit uy! Huna-hunaa biya ha nga dili ta dato. Swerte na man gani mo kay napalitan pa mo’g cellphone, dili pa gyud ninyo ampingan? Hay nalang!” Mao’y sulti sa ilang inahan nga nagpugong-pugong nga mangasaba sa sayong oras sa buntag.

Mingisi lamang si Lucas samtang gipunit ang iyang nabungkag nga cellphone. Gibalik niya og taod ang battery, keypad ug casing niini. Dayon gipindot-pindot niya kung moandar pa ba. Namatikdan ni Stella nga naratol ang iyang kuya tungod kay hinay-hinay nga nagtubod ang dagkong lugas sa singot sa agtang ni Lucas, ug daw nangurog ang iyang mga kamot. Mitabang na lang si Stella sa pagpamunit sa mga sinsilyo.

Sa dihang nahuman na sila, nanamilit sila sa ilang ginikanan ug nanggawas.

Samtang paspas nga gabaklay ang magsoon pagawas sa eskinita aron mopara og jeep, namatikdan ni Lucas nga nagbaguod si Stella sa pagdala sa backpack niini. Naluoy si Lucas sa iyang second year high school nga manghud. Unsaon kay honor student man si Stella ug dili gyud niya gustong ibilin ang iyang mga libro ug notebook. Kung puydi lang ganing magpatahi siyag mga sanina nga naay built-in nga bag, dugay na unta niyang gibuhat. Pero dili man sab gud niya gustong ma-mura siya’g tanga tan-awon. Siyempre, ang mga ingon anang edara, conscious na man sab sa ilang itsura. Dalagita na raba si Stella. Naa nay mga nakagusto ug naa na puy nagustuhan.

“Ako na lang dala sa imong bag, hud bi. Kambyo na lang ta.” Mihunong sila pagbaklay ug gitunol ni Lucas ang iyang sling bag samtang gikuha ang backpack sa iyang manghud.

“Uy, palangga daw ko ni kuya.” Mingisi si Stella samtang gituslok niya’g tudlo ang dimple sa tuong bahin sa aping ni Lucas. Mipahiyom lang pud ang maguwang.

“Ngeks. Palangga daw? Pataka ra man ka uy. Ako lang ganing gikuha kay para paspas ka makalakaw kay para sayo pa ta makaabot sa eskwelahan. Haha… abi nimo’g palangga gyud tika, ha?” Gisunglog sa maguwang ang manghud ug gilitkan niya ang walang dalunggan niini. Dayon, midagan si Lucas.

“Agay! Bantay lang gyud kang kuyaha ka ba. Isumbong tika kay ate Lea ba. Ingnon nako nga bulagan ka na niya. Hahaha.”

Sa pagkadungog ni Lucas sa bahad sa iyang manghud, kalit lang siya miundang sa pagdagan. Gikuot niya ang iyang cellphone ug hinay-hinay nga nagbaklay samtang duna kini ginabasa nga text. Gigukod siya ni Stella ug gibalosan og litik. Apan namatikdan sa manghud nga walay reaksyon si Lucas. Nagpadayon lamang kini sa pagbaklay nga diretso ang tinan-awan. Paspas. Mas paspas.

“ Magdali ta labong naa pay jeep. ” Mando ni Lucas.

Sa wala madugay, nakaabot na sila sa City-high. Alas sais singkwenta na kadto ug giuli na nila ang ilang tagsa-tagsa ka bag.

Nagbulagay na ang magsoon padulong sa ilang tagsa-tagsa ka klasrum. Misinggit si Stella, “Bye, kuya! Hapiton tika unyang ulian ha?”

Mitando lang si Lucas. Wala mitingog. Wala mingisi.

Midiretso siya sa fourth year building, dayon sa ilang klasrum. Didto, naabtan niya ang iyang mga klasmeyt nga nagtapok ug nagkamamo sa pagkopya og asaynment. Sa huna-huna ni Lucas, dili na lang siya moapil sa flag ceremony kay kulang pa ang diyes minutos nga nahibilin para mangopya. Essay type pa raba gyud ang asaynment.

Gitawag siya sa iyang klasmeyt nga si Ben. “Uy, Cas! Kani na lang akoa ang kopyaha kay nahuman na man ko’g anser.”

“Pag-sure diha, Ben. Kanus-a man sad daw ka nakahibalo maghuna-huna, be? Haha…ilaron pa gyud ko nimong kagwanga ka. Ambi daw be, akong tan-awon kay basig mali na imong gikopya,” matod pa ni Lucas. Mibalik ang mga ngisi niya. Sa makadiyot, nakalimtan niya ang iyang gihuna-huna kaganina.

“Mura pud kag korek. Wa kay salig nako, parts? Pers klas ang gikuhaan nako ana uy! Dili ka? Aw, kuhaon nako nang papel.”

“Hmmm… murag tama man ning imong gikopya. Parehas mi’g idea. Brayt ang nianser ani, brayt. Payts, puydi na ni.” Gipaspasan ni Lucas pagkopya.

Ambot lang pero gagmay gyud og mga grado si Lucas ug mosugot lang kini nga magsige’g pangopya. Line of seven halos tanan niyang grado. Sa Math ug MAPEH ra gyud tawon siya nakakuha ug 80. Maayo na lang intawon.

“Pagpaspas, parts kay naa pa ko’y isulti nimo. Important very much,” matod pa ni Ben.

Mihangad kadali si Lucas ug nangutana kung unsa kadtong isulti ni Ben.

“Ah, basta tiwasa sa na’g kopya kay basig mag emo-emo ka inig isulti na nako. Mabasa og luha akong asaynment. Basta, unya na.”

Pagkahuman ni Lucas og kopya, giipit niya sa iyang notebook ang papel ug gibalik kang Ben ang asaynment niini. Gipangutana dayon niya si Ben bahin sa gusto niyang isulti. Gidala ni Ben si Lucas sa ilang garden sa likod sa klasrum.

Nilingi-lingi si Ben sa palibot aron siguruhon nga way laing makadungog sa ilang istoryahan. Ug miingon siya, “Cas, naa na gyud kay rason para moapil sa Spiders. Kung madunggan na nimo ni akong ingnon, dili na gyud ka magduha-duha ug apil sa amo.”

“Unsa man lagi nang imong ingnon? Dalia ba. Samoka uy.” Apurado na kaayo si Lucas.

“Imong uyab. Si Lea.”

“Si Lea? Naunsa diay, ha?”

“Kagabii. Sila ni Paclar. Nakita sa tropa nga….”

“Kinsa pud nang yawaa nang Paclara na?” Atat na kaayo si Lucas samtang gikaptan ang mga abaga ni Ben. Namula na siya ug ang mga kunot sa iyang agtang nagtagbo, lisod masubay ang sinugdanan ug ang sumpay. Sama ra usab ang kalibog ni Lucas.

“Si Paclar. Kristofer Paclar, kadtong right-hand sa lider sa kalaban namo nga gang, ang Bloods. Dugay na na siyang ginamanmanan sa tropa. Ug kagabii,” nilingi-lingi pag-usab si Ben, “nakita sila sa tropa nga nagpalami og… kuotanay didto sa covered court. Silang duha sa imong uyab.”

Napungot pagtaman sa Lucas sa iyang nadunggan. Taliwala sa kabugnaw sa buntag, nitulo ang iyang mga singot ug nisurop sa balasong yuta.

Mao diay nga wala na nireply sa iyang mga text si Lea. Mao diay nga ginalikayan na siya ni Lea kung makigkita siya. Nahinumduman ni Lucas nga kadtong niaging semana, mitext si Lea kaniya ug miingon nga init ang iyang lawas ug gusto niyang tagbawon siya ni Lucas. Nalibog kadiyot si Lucas niadtong tungora usa pa niya nasabtan ang buot pasabot ni Lea. Imbitasyon diay kadto nga may dalang timtasyon.

Misandig si Lucas sa punoan sa talisay ug mihangad siya aron silipon ang dan-ag sa adlaw taliwala sa mga dahon ug sanga sa kahoy. Mihangad siya aron pugngan ang pagtulo sa iyang mga luha ngadto sa basa nga yuta. Gaumog pa ang yuta tungod sa ulan adtong niaging gabii.

“Parts, unsa man? Unsa’y plano? Andam ang Spiders motabang sa imo,” pasalig ni Ben. Usa pa man makatubag si Lucas, mibagting na ang bell sa eskwelahan, sinyal nga magsugod na ang klase.

“Pwede ko makig-istorya sa inyohang mga Spiders unya? Unyang ulian?”

Nitando si Ben ug nanulod silang duha sa klasrum. Si Lucas, wala sa maayong buot.

Mga alas tres sa hapon, nagsugod na og panggawas ang mga estudyante gikan sa mga klasrum. Mideretso si Stella sa canteen duol sa fourth year building aron didto hulaton ang iyang maguwang. Samtang gapaabot, nipalit si Stella og duha ka panwich. Iyang gikaon ang usa. Ang usa, iyang gisulod sa iyang bulsa kay aron ihatag sa iyang kuya Lucas inig abot niini. Sigurado siyang gigutom na gyud ang iyang maguwang.

Nag alas kwatro na lang apan wala pa miagi si Lucas sa canteen nga gitambayan ni Stella. Kabalo si Stella nga moagi gyud didto ang iyang kuya kay wa na may laing lustanan pagawas. Nakadesisyon siya nga iyang adtoon sa klasrum si Lucas.

Hinay-hinay nga galakaw ang dalagita samtang gakanta-kanta. Medyo mingaw na didtong dapita kay nakauli na ang ubang estudyante. Usa pa siya nakaabot sa klasrum sa iyang kuya, nakadungog na siya’g mga tingog sa lalaki nga gaistoryahanay, ug nadunggan niya ang tingog ni Lucas. Wala mipadayon si Stella ug duol sa klasrum ni Lucas. Hinuon, mituyok siya sa likod sa room aron maniid kung unsay ginabuhat sa mga batan-ong lalaki sa sulod.

“Dili ka magmahay nga niapil ka sa Spiders, Lucas. Andam ming motabang sa imo kanunay. Basta wala lay traydoray.”

Gitan-aw ni Stella kung kinsay misulti adto. Pagtan-aw niya, si Louie Reston diay. Ang iladong lider sa Spiders gang. Nakulbaan siya. Nahibal-an niya nga miapil na iyang kuya sa maong notorious nga gang sa Davao.

“Mga Brad, mangadto na ta sa hideout para didto nalang nato i-initiate ang atong bag-ong kauban. Didto na lang sab nato planohon ang pagtodas kang Paclar,” maoy sugo ni Louie.

Nanghawa ang mga batan-ong lalaki. Nagbulag-bulag sila. Sa grupo ni Ben mikuyog si Lucas nga niadtong higayona, hilom ug wala kaayo gaistorya. Apan maklaro sa iyang nawong ang kalagot ug ang kagustuhang makabalos kang Lea ug kang Kristof Paclar. Andam na siya, bisan sa pagpatay.

Samtang nanglakaw ang mga Spiders, nagsunod si Stella. Apan gaamping-amping gyud siya nga dili masakpan. Kahibalo sab si Stella nga ang maong gang, wanted na sa kapulisan sa lungsod. Sayod sab siya nga ang DDS padayon sa pagpamatay sa mga myembro sa bisag-unsang gang sa lungsod.

Miabot ang grupo didto sa usa ka abandonadong bilyaran sa Jacinto. Mao kadto’y giila nilang hideout. Sa dihang nakasulod na tanang Spiders, mipaduol si Stella sa bilyaran. Pagsilip niya sa gamay nga bangag, nakita niya nga nanaka ang mga lalaki sa second floor. Sa kagustuhan ni Stella nga makahibalo, misulod siya ug gibilin iyang bag sa usa ka lamesa sa silong. Mikamang siya pasaka ug gisilip ang gihimo sa mga Spiders. Nakita niya ang iyang kuya Lucas nga dunay taptap sa mga mata ug nakaluhod samtang nagpalibot kaniya ang ubang myembro. Sa atubangan ni Lucas nagtindog si Louie ug dunay mga gipangyawyaw. Nakadungog si Stella sa mga pulong apan wala na niya gipaminaw. Ang iyang tuyo mao ang masayran kung unsaon ang iyang kuya.

Taud-taud, gitunol ni Ben kang Louie ang usa ka injection nga puno og berde nga likidong. Gituruk ang maong droga kang Lucas. Mipiyong lang ang mata ni Lucas samtang ginapaak ang iyang ngabil. Gikuha dayon ni Louie ang usa ka baseball bat. Gihalok-halokan kini ni Louie, dayon gimandoan si Lucas nga motindog.

Mitindog si Lucas. Sa wala madugay gibunal ni Louie ang maong bat sa paa ni Lucas. Gibunal niya ang bat nga murag namunal og punoan sa kahoy. Dili lang kausa. Kaduha. Katulo. Sa paa. Sa hawak. Sa lubot.

“Aaaaaahhh….aaahh! Agaaayy!” Mao lamang kini ang nasiyagit ni Lucas samtang natumba kini sa salog.

“Kuya Lucas! Kuyaaa!” Wala makapugong si Stella. Sa iyang kakurat, nakasiyagit siya.

Nabungkag ang pundok sa mga batan-ong lalaki ug ilang gikuha si Stella. Naghilak ang dalagita kay ginapuga man sab ang iyang bukton. Naghilak sab siya kay naluoy sa iyang kuya.

“Stella! Nga..nong naa man ka.. diri? Pauli na!” Giduol ni Lucas ang iyang manghud bisag nagtakiang kini.

Miduol lang og kalit si Louie. “Unsa man ni bay? Nganong nakabalo man na imong manghud, ha? Dili magsilbi na dinhii sa Spiders. Kinahanglan na siya silotan!”

“Ha? A..ambot nganong nakahibalo na siya nga naa ta dinhi. Basig gisundan ta niya. Nganong naa man ka diri, Stella ha?”

“Kay naguol man ko sa imo kuya. Ha..hadlok ko ma..maunsa ka… Nganong nag-apil man ka..a..ani nga mga ga..gago man ni sila?”

“Ayay! Mga gago daw ta parts. Ayay!,” Mipalag ang mga lalaki.

“Wala ka kasabot nganong miapil ko. Ayaw nag labot-labot bi! Puta!”

Natingala kaayo si Stella nganong ingon ato ang pagtratar sa iyang kuya kaniya. Nakahilak na lang siya. Dayon, miduol si Louie kang Stella ug gisinyasan ang ubang mga naggunit kang Stella nga ipahigda kini sa salog. Duha ka lalaki ang naggunit kang Stella sa kamot, ug duha sab sa tiil. Nakamatikod na si Lucas kung unsay himuon ngadto sa iyang manghud. Apan huyang siya ug mas nagpatigbabaw ang gahom sa droga.

“Puslan man nga nakasala ka, atong gamiton na imong pagkasexy ug imong pagkagwapa. Sayang lang nang imong hamis nga panit. Hehehe…”Mao kini ang bahad ni Louie kang Stella.

Grabe na ang hilak ni Stella samtang gapaningkamot kini nga makaikyas gikan sa mga gang members. Nagsagol na ang mga bahakhak sa katawa ug ang danguyngoy sa hilak sa usa ka dalagita. Gitanggal ni Louie ang sapatos ni Stella ug gibuklad ang palda sa dalagita samtang gipagawas niya ang iyang dila ug gipatulo ang iyang laway. Alang kang Stella, animal kaayo si Louie.

Gipabilangkad pa gyud pagtaman ang dalagita ayha pa gihubo ni Louie ang panty ni Stella gamit ang iyang ngipon. Grabe ang kasadya sa mga lalaki. Samtang si Lucas, nakaantigo lang sa pagtan-aw sa pagbusabos sa iyang manghud.

Human og hubo sa panty sa dalagita, gipamaskara kini sa iya. Nangatawa silang tanan. Apil na si Lucas. Mas labaw pa gyud silang nangatawa kadtong nakita ang nalata nga panwhich sa bulsa ni Stella. Ang panwich nga iya untang ihatag sa iyang kuya Lucas, nga karon apil sa mga lalaking nagkatawa nga nagtan-aw sa iyang kahimtang. Ang gibuhat ni Louie, gipahid-pahid ang panwich sa kinatawo ni Stella, gisuksok sa sulod, gikulitog, dayon gikaon kini.

Gitanggal sad ang blouse ug bra sa dalagita. Ang nabilin nalang mao ang iyang nakasaka nga palda ug ang mga medyas sa iyang tiil. Ug nihilom kadiyot. Naghubo kalit si Louie ug gihap-an ang nakagapos nga lawas sa usa ka batan-ong babaye. Sugod sa ulo paubos. Paubos. Gibaboy. Gibusabos. Gilugos.

“Aah..ahh…aaaaahhhhhhh……mgaaaa haaayyooppp!!!” Wala na’y kusog si Stella nga mosiyagit pa. Huyang na siya.

Minaog na lang si Lucas ug nigawas gikan didto sa hideout. Ngitngit na ang palibot. Pula kaayo iyang nawong ug luya sab siya. Wala siya’y nahimo alang sa iyang manghud nga nagpalangga sa iya. Mipalit siya og sigarilyo sa duol nga tindahan samtang ginapistahan pa sa ubang mga lalaki ang iyang manghud. Gipuli-pulihan. Giabusar pagtaman.

Taud-taud dunay motorsiklo nga mihunong sa gawas sa ilang hideout. Duna kini’y sakay nga tulo ka nakabonet nga lalaki ug ang duha ka sakay niini diretso nga misulod sa bilyaran. Nakamatngon na lamang siya sa dihang nakadungog siya og upat ka buto sa pusil. Dayon, nakita niya ang ubang mga myembro sa gang nga nanagan. Sa wala madugay, may miabot nga Police Car ug gigukod ang mga myembro sa gang. Ang uban, nadakpan. Sa iyang kahadlok, midagan sad siya og apil samtang dunay lima ka pulis nga nagagukod kanila.

Nakasabay ni Lucas si Ben ug miingon kini, “Dagan! Dagan! Ayaw sa mog lingi-lingi. Magbulag-bulag ta!”

Pagtipas nila sa kanto, sa banda sa Freedom Park, nakakita si Lucas og pundok sa mga raliyista nga nag-candle lighting. Nakahuna-huna kini nga moadto didto ug mag-atik-atik nga apil sa rally aron dili siya dakpon sa mga pulis. Nagpasalipod siya sa mga estudyanteng aktibista ug nagpakaaron-ingnong kauban sab siya sa rally. Nakita niya ang ubang miyembro sa Spiders gang nga gipangdakop. Ang uban tingali, mao kadtong gipusil sa sulod sa bilyaran.

Kalit lang misinggit ang lider sa rally.

“Hustisya alang sa mga biktima sa pulitikanhong pagpamatay!”

“Hustisya! Hustisya!” Sabay-sabay nga nanubag ang mga raliyista samtang nakataas-kamao. Paglingi ni Lucas sa unahan, nakita niya si Ben nga nadakpan sa mga pulis, ug ginatudlo siya. Aron ingnong aktibista pud, misabay-sabay sab si Lucas sa pagtaas sa iyang kinumo ug sa pagsinggit og “hustisya.”

“Hustisya alang sa mga biktima sa tanang pagpang-abuso!”

“Hustisya! Hustisya!”

Sa wala madugay, nahuman na ang rally. Nanghawa na ang mga aktibista. Mihawa na sad si Lucas. Hinay-hinay siyang naglakaw samtang namalandong sa kahulugan sa pulong nga iyang gisinggit-singgit bag-ohay lang —ang pulong nga “hustisya.”

“Si Stella! Tama, ang akong manghud.”

Midagan si Lucas sa direksyon sa Jacinto aron balikan ang iyang manghud. Apan naglisod siya sa pagdagan kay sakit man ang iyang lawas ug bug-at sab ang iyang kasingkasing.

*

In the Streets

Translation by Karlo Antonio Galay David

Stella didn’t get to finish her coffee.

“Yes kuya, I’m on the way. Really, how impatient you are” said Stella while rinsing her toothbrush on the faucet. It was six thirty in the morning and she and her kuya Lucas were about to head for school.

“Sorry about that. We have an assignment in Araling Panlipunan, you see. I still have to copy from my classmates, that’s why we have to hurry. Let’s go.”

Lucas took his sling bag, which was on the table near the TV. He apparently forgot to close its zipper, and some loose change and his phone fell from it when he took it.

“Oh will you be careful, son! What’s wrong with you, you’re running around like a beheaded chicken. Take care of your things! Remember, we aren’t exactly rich. You’re lucky you get to have cellphones, but you don’t even take care of it? Goodness.” so said their mother, who tried hard not to start a sermon that early in the morning.

Lucas merely smiled as he picked up his disassembled phone. He reassembled the battery, keypad and casing. Then he pressed the buttons to see if it worked. Stella saw that her brother was agitated, observing the large beads of sweat on his forehead, and his somewhat slight trembling of the hand. She could only help pick up his loose change.

When they were done, they said good bye to their parents and went out.

While the two were walking in haste out of the narrow alley to wait for a jeep, Lucas noticed that Stella was lugging with her backpack. He felt sorry for this second year high school little sister of his. She’s an honor student, and she refused to leave any of her books and notebooks behind. If she could just have clothes with a built in bag sewn, she would have done so long ago. But then she didn’t want to look stupid, either. After all, those of that age were already beginning to be conscious of their looks. Stella was a young woman now. By now she should already be having admirers and crushes.

“Let me bring your bag. Here, let’s swap.” They stopped walking and Lucas handed his own sling bag while taking his younger sister’s backpack.

“Uy, kuya cares about me.” Stella smirked while poking Lucas’ right dimple teasingly. The older brother just smiled.

“What are you talking about, hahaha. I just took your bag so we can walk faster and get to school earlier. You thought I was being doting, huh?” He teased his sister and struck her left ear with his fingers. Then, he trotted ahead.

“Ouch! Just you wait kuya, you’ll see. I’ll tell on you to ate Lea. I’ll tell her to break up with you. Hahahaha.”

When Lucas heard his sister’s threat, he suddenly stopped running. He took out his phone and walked slowly while reading some messages from it. Stella caught up to him and retaliated with an ear-flick of her own. But she got no reaction from Lucas. He just continued walking, looking straight. He walked briskly. Brisker.

“Let’s hurry while the jeep is still there.” Lucas said.

Before long, they arrived at City High. It was six fifty and they had returned each other’s bags.

The siblings parted ways to head to their respective classrooms. Stella said aloud, “Bye kuya! I’ll head to you after class, okay?”

Lucas just nodded. Without a word. Without a smile.

He went to the fourth year building, then to their classroom. There, he came upon his classmates huddled together and hastily copying their assignment. Lucas decided not to join the flag ceremony that morning, there wasn’t enough time to copy. The assignment had to be an essay.

His classmate Ben called him. “Hey, Cas! Copy mine, I’ve finished answering it.”

“Oh come on, Ben. And when did you ever learn to think, huh? Haha. You can’t make a fool out of me. Give me that, let me see, you might make me copy something wrong.” His smile returned. For a while, he forgot what he was worrying about a while ago.

“And you’re to talk. You don’t trust me, man? I copied that from someone in pers klas! You don’t want it? Well, let me have it back.”

“Hm… it looks right. We had the same idea. Whoever answered this is smart, yup, smart. Payts, this’ll do.” And Lucas copied it hurriedly.

For some reason, Lucas always had low grades, and he kept on just copying. Almost all of his grades were line of seven. He really only got 80 in Math and MAPEH, thankfully.

“Hurry man, I still have something to tell you. Important very much.” said Ben.

Lucas looked up and asked what it was.

“Just finish that first, you might turn emo after what I tell you. I don’t want you to go soaking my assignment in tears. Later.”

After copying, Lucas tucked his paper in his notebook and returned Ben’s assignment. He asked Ben what the latter wanted to say.

Ben brought him to the garden behind their classroom.

Ben looked around to check if no one was listening to their conversation. Then, he said, “Cas, now you have a reason to join the Spiders. When you hear this, you won’t hesitate to join us anymore.”

“What is it, then? Will you hurry.” Lucas was growing impatient.

“Your girl, Lea.”

“Lea? Why, what happened?”

“Last night. She and Paclar. The gang saw…”

“And who the hell is that Paclar?” Lucas was really impatient now as he held Ben by the chest. Blood was rushing to his face and his forehead wrinkled. It was difficult to see where the brow started and where they joined, and Lucas was just as uncertain.

“Paclar, Kristofer Paclar, the right hand man of the leader of our enemy gang, the Bloods. The gang’s been tailing him for some time now. And last night,” Ben looked around again, “the gang saw the two of them… fondling each other there at the covered court. He and your girl.”

Lucas was pissed off at what he heard. In spite of the coldness of the morning, a drop of his sweat dripped down to the sandy earth, which absorbed it.

So that was why Lea didn’t reply to his text. That was why Lea was avoiding him whenever they met. Lucas remembered how the other week, Lea texted him that she was feeling hot and that she wanted Lucas to satisfy her. Lucas was confused for a while before he understood what she meant. Now he knew it was an invitation with temptation.

Lucas leaned against the Talisay tree and looked up to glimpse the gleam of the sun from behind the tree’s leaves and branches. He looked up to suppress the falling of his tears on the wet earth. The earth was still damp from the rain the night before.

“So, what about it, man? What’s the plan? The Spiders are ready to help you,” assured Ben. Before Lucas could reply, the school bell rang, signifying the start of class.

“Can I talk to you Spiders later? After class?”

Ben nodded and the two went into the classroom. Lucas, in no sound state of mind.

Around three in the afternoon, the students began filing out of the classrooms. Stella proceeded to the canteen near the fourth year building to wait for her older brother there. While waiting, she bought two pieces of panwich. She ate one. The other, she put in her pocket to give to her kuya Lucas when he arrives. She was sure her brother was hungry.

It had already turned four but Lucas had still not passed by the canteen Stella was in. She knew he would pass by there, for there were no other ways out of the building. She decided to go to Lucas’ classroom.

The young girl walked slowly while humming. It was already a bit quiet in that part of the school as most students have gone home. Before she arrived at her brother’s classroom, she heard the sound of boys talking, and she heard Lucas’ voice. Stella stopped heading towards Lucas’ classroom. Instead, she went around to the back of the room to see what the young men were doing inside.

“You won’t regret joining the Spiders, Lucas. We are always ready to help you. As long as you don’t betray us.”

Stella sought to see who said these words. When she looked, she saw that it was Louie Reston. The leader of the Spiders gang. She grew worried. She understood that her kuya was joining this notorious gang in Davao.

“Bros, let’s all head for the hideout and have this new friend of ours initiated there. Let’s plan on how to take care of that Paclar there too,”  so ordered Louie.

The young men left. They broke into groups. Lucas went with Ben’s group, which at that time was quiet and spoke little. But hatred and the desire to get back at Lea and Kristofer Paclar were clearly seen on his face. He was ready, even to kill.

while the Spiders went ahead, Stella closely followed. But she took care not to be noticed. Stella knew that this gang was wanted in the whole city. She also knew the DDS was still out killing members of any gang in the city.

The group arrived at an abandoned billiard hall in Jacinto. That was what they called their hideout. When all the Spiders got in, Stella came nearer. She peeked into a small hole and saw that the young men were going up the second floor. In her curiosity, she went in and left her bag on a table downstairs. She tiptoed up and peeked to see what the Spiders were doing. She saw her brother blindfolded and kneeling while the other members were around him. Louie stood in front of Lucas,saying something. Stella heard the words but she did not listen. The only thing on her mind was to know what they were about to do to her brother.

After a while, Ben handed to Louie a syringe filled with a green liquid. This was injected into Lucas. Lucas merely closed his eyes while biting his lips. Louie then took a baseball bat. He kissed this before ordering Lucas to stand.

Lucas stood up. Suddenly, Louie hit his legs with the bat. He struck as if he was hacking a tree. Not just once. Twice. Thrice. The legs. The waist. The rear.

“Aaaaahh….aaah! Aaaaargh!” This was all Lucas could scream as he fell down to the ground.

“Kuya Lucas! Kuyaaaa!” Stella could not restrain herself. Out of surprise she screamed.

The group of young men were disassembled and they rushed to grab Stella. The young girl cried as the men squeezed her shoulders painfully. She also cried out of pity for her brother.

“Stella! Why… are you… here? Go home!” Lucas tried to draw near his sister though he was already limping.

Louie suddenly came near. “What is this, man? Why does your sister know about this, huh? We can’t have that here in the Spiders. She has to be taken care of!”

“Huh? I.. I don’t know how she knew we were here. She must’ve followed us. Why are you here, Stella?

“I  was worried about you, kuya. I.. I was scared that.. that something might happen to you.. Why did you.. you join these bastards?”

“Damn! We’re bastards, she says, guys! Damnit!” the boys were furious.

“You don’t understand why I joined. Don’t get involved, god damn it!”

Stella was bewildered how her brother could treat her like this. She could not help but cry. Then, Louie came near her and gave a sign to the boys holding her to make her lie down on the floor. Two boys were holding Stella by the hands, two by the feet. Lucas understood what they were about to do to his sister. But he was weak, and the drug’s potency was overwhelming.

“Having done us something wrong, we might as well have fun with your sexy body and pretty face. We don’t want to waste this smooth skin of yours, now do we. Hehehe…” Louie said threateningly to Stella.

She cried violently as she struggled to free herself from the hold of the gang members. The menacing laughter of the boys and the sobbing of this one young girl melted into one another. Louie took of her shoes and opened her skirt with his tongue out, drooling. To her fearful eyes, he looked like a beast.

He opened her legs more before taking of her panties with his teeth. The boys were howling with delight. Lucas merely watched as they molested his sister.

After they took of her panties, they had her wear it as a mask. And they all laughed. Even Lucas. They laughed even louder when they saw the flattened panwich in Stella’s pocket. The panwich she was planning to give to her brother Lucas, who was now with the boys laughing while looking at her like this. Louie wiped it repeatedly on her genitals, stuffed it in, thrust it in and out, then ate it.

The young girl’s blouse and bra were taken off. All that was left were her skirt and the socks on her feet. There was a momentary silence. Louie took off his clothes and desecrated the body of this bound young girl. From head down. Down. Devoured. Desecrated. Defiled.

“Aah..ahh…aaaaahhhhhhh……animaaaaaals!!!” Stella had barely any strength to scream. She was drained.

Lucas merely went downstairs and went out of the hideout. It was dark. Blood still lingered in his face and he felt weak. He could not do anything for the sister who loved him. He bought a cigarette from the nearby store while the boys were still feasting on his sister. One after the other. Defiling her again and again.

Suudenly, a motorcycle stopped in front of their hideout. Three men with bonnets were on it, and two of them went directly into the billiard hall. He was only alerted when he heard a gunshot. Then he saw the other members of the gang scurrying away. After a while, a police car arrived and went after the members. Some of them were caught. Fearfully, he ran away too while five policemen chased after them.

Lucas was fleeing with Ben, who shouted “Run! Run! Don’t look back, let’s split up!”

When they parted at a corner, near the Freedom Park, Lucas saw a gathering of activists having a candle lighting activity. He suddenly thought of going thither and pretend to be part of the rally to avoid the police. He conversed with some of the student activists and pretended to join the rally. He saw the other members of the Spiders gang being caught. Some of them were those who were shot at the billiard hall.

Suddenly, the leader of the rally shouted.

“Justice for the victims of extrajudicial killings!”

“Justice! Justice!” The rallyists answered together with fists up. When he looked back, he saw Ben caught by the police, pointing at him. To really look like an activist, he raised his fist too and joined in the shouting of “justice.”

“Justice for the victims of all abuses!”

“Justice! Justice!”

After a while the rally ended. The activists all left.

Lucas set off as well. Slowly, he walked while thinking about the meaning of the word he was just shouting a while ago – the word “justice.”

“Stella! Oh God, my sister!”

Lucas ran towards Jacinto to go back to his sister. But he struggled running, for his body was aching and the heaviness in his heart was weighing him down.

Ig-agaw

by Hannah A. Leceña (Flash Fiction)

Trigger warning for rape.

Kami ra duha. Paingon kaniadto ang akong inahan sa kargon aron unta mangutang og diyotay nga bugas. Ang akong amahan kay nagpalunay pa sa iyahang kabaw didto sa lunangan.

Ang kangitngit, haduol na. Nagpondo ako sa akong lawak samtang nagahulat sa ilaha. Ug kalit lang nga misulod siya. Kami rang duha.

Gihapyod-hapyod niya ang akong buhok. Nilatay ang iyahang mga kamot paingon sa akoang likod, ug iya akong gikabig. Nahikurat ako sa sunod niyang gihimo. Gisapupo niya ako sa mga mainit nga halok. Misulay ako og pugong sa iyaha apan gigakos man hinuon ko niya sa maguot. Hangtod sa dili na ako makahinga.

Gisagpa ko siya sa tibuok kong kusog aron siya makamata sa kamatuoran.

Apan wala gihapon siya mahibalik sa hustong panimuot. Gibira niya ako. Misulay ako pagsinggit apan iya akong gisinyasan sa pagpakahilom. Nahadlok ako. Wala akoy lain mabuhat gawas sa pagluha.

Nganong mihilak ka man? Nangutana siya nga nagngisi susama sa usa ka yawa.

Namalikas ako sa makadiyot ug midanguyngoy. Ingon sa bata nga niluhod sa iyang atubangan: Maluoy intawon ka.

Apan ingon sa usa ka mananap, iya akong giduol ug gipugos paggisi sa sapot nga nagtabon sa akong lawas. Nagkagiwatay na ako, apan nagpadayon gihapon siya sa iyahang tinguha. Sa wala madugay, nibalos na lamang ako sa iyahang mga paghikap kanako ug ako na ang una nga mihalok sa iyaha samtang ang iyahang kamot nga ingon man sa usa ka sawa, naglikos sa tibuok kong kalawasan, sa akong mga paa, sa akong pusod, paingon sa akong dughan. Gipaak niya ang akoang dalunggan ug nalamian ako sa hungihong na amoang gibuhat.

Nangurog ang akong mga kaunoran. Mipahiyom siya ug namula ang akong mga aping. Gitagbaw namo ang amoang mga kaugalingon sa pipila lamang ka minuto. Nakabati siyag kakapoy; ingon man ako.

Wala ako makasabot sa akoang gibati. Paspas kaayo ang mga panghitabo ingon man sa kakusog sa pitik sa akoang dughan. Adunay kalipay. Adunay katagbawan. Apan adunay kahadlok. Ang kasilag. Ang pagbasol. Ang kahuyang. Ang pagsalikway sa kaugalingon.

Gipahiran nako ang akong aping nga napuno sa luha. Mga luha nga nagsaysay sa dakong sayop nga akong nabuhat, nga among nabuhat.